Naucz się uczyć. Część I

Naucz się uczyć. Część I Photo credit: Graham Blackall / Foter

Poznaj czynniki wpływające na jakość i szybkość uczenia się języków obcych. Wybierz optymalną metodę nauki.

Tak jak dydaktyka jest działem pedagogiki zajmującym się metodami nauczania i uczenia się, tak glottodydaktyka jest nauką, zajmującą się metodyką nauczania języków obcych.

Termin glottodydaktyka został po raz pierwszy wprowadzony przez prof. Franciszka Gruczę.

Nauka ta, choć ma swoją tradycję, nadal kryje w sobie wiele tajemnic. Jak w każdym dziale nauki, tak też i w tym pozostaje wiele niezbadanych lub niedostatecznie zgłębionych zagadnień.

Mówiąc o sukcesie bądź niepowodzeniu w nauce języków obcych napotykamy na pierwszą trudność. Nie jest łatwo jednoznacznie określić, co warunkuje sukces bądź porażkę w uczeniu się języka obcego. Już wiele lat nauczyciele i metodycy nauczania języków obcych poszukują odpowiedzi na to pytanie, które na razie pozostaje bez odpowiedzi.


Współczesne kierunki badań 


W latach 60-tych i 70-tych próbowano analizować stosowane metody nauczania1, lecz próba znalezienia idealnej metody nauczania okazała się być daremna, co nie powinno nikogo dziwić, biorąc pod uwagę fakt, że uczniowie różnią się między sobą pod wieloma względami i pozostają pod wpływem wielu czynników natury socjologicznej i psychologicznej. Stąd można wysnuć wniosek, że jakakolwiek próba poszukiwania jednej metody, która każdemu uczniowi gwarantowałaby sukces w nauce języka obcego była od samego początku skazana na niepowodzenie.

W latach sześćdziesiątych powstała psychologia humanistyczna zwana również psychologią "ja". Jednym z jej twórców był Maslow, który powiedział, że "o ile Freud zajmował się słabymi stronami człowieka, o tyle psychologia humanistyczna próbuje odkryć jego mocne strony."2 Psychologowie humanistyczni uważają, że podstawową właściwością natury ludzkiej jest rozwój, dążenie do samorealizacji, lecz osoba nie zawsze wykorzystuje swoje prawdziwe możliwości.

A więc psychologowie humanistyczni poszukują odpowiedzi na pytanie, jak ułatwić i przyśpieszyć harmonijny rozwój jednostki, co robić, aby umiała ona aktualizować swoje potencjalne szanse. Najbardziej popularną terapią była terapia skoncentrowana na pacjencie (clientcentredtherapy), którą stworzył Rogers. Pacjentowi pozostawiano ogromną samodzielność, nie poddawano go zewnętrznym oddziaływaniom korekcyjnym, nie formułowano dyrektyw.3

Pod wpływem psychologii humanistycznej4 nastąpiła istotna zmiana w percepcji procesu glottodydaktycznego, który przez wiele lat był postrzegany jako proces kierowany tylko i wyłącznie przez nauczyciela. Teraz w centrum zainteresowania jest uczeń (pacjent) a nie nauczyciel, a więc proces uczenia się, a nie nauczania zajmuje centralne miejsce w metodyce nauczania języków obcych. Taka zmiana punktu widzenia prowadzi do nowych badań, których podmiotem staje się osoba ucznia.

Ważnymi zagadnieniami stają się sam proces uczenia się i czynniki wpływające na jego prawidłowy przebieg. Zaczęto zdawać sobie sprawę z tego, że uczenie się języka jest sprawą indywidualną każdego uczącego się i że odpowiedzialność za sukces w nauce języka ponosi sam uczeń, który decyduje czy i w jakim stopniu skorzysta z możliwości uczenia się. A więc to nie tylko zdolności językowe, ale i zdolności organizacyjne wraz z cechami indywidualnymi każdego ucznia mają wpływ na wyniki w uczeniu się.

Odkąd zaczęto zauważać i doceniać rolę, jaką pełni uczeń w procesie uczenia się języka obcego, zaczęto zajmować się zagadnieniami, które dotychczas były ignorowane lub też pomijane w pracach metodycznych. Powstały nowe terminy w glottodydaktyce, spośród których warto wymienić choćby dwa, które jednoznacznie wskazują na nowe tendencje we współczesnej metodyce nauczania języków obcych: indywidualizacja procesu nauczania i autonomia ucznia w procesie glottodydaktycznym. Oba te terminy, o których będzie mowa w dalszej części niniejszej pracy, świadczą o zmianie sposobu myślenia, co implikuje zwrot w dotychczasowych założeniach dotyczących nauki języka jako obcego. Świadomość różnic indywidualnych uczniów, ich różnych możliwości i zdolności językowych, różnych sposobów uczenia się, różnych celów nauki, różnych zainteresowań, obliguje nauczycieli do zmiany stylu nauczania z autorytarnego, w którym uczniowie są w pełni sterowani przez nauczyciela, na demokratyczny, który przygotowuje ich do autonomii, a więc do odpowiedzialności i samodzielności w pracy.5

Na podstawie doświadczeń ostatnich kilkudziesięciu lat współcześni metodycy doszli do wniosku, że "aczkolwiek poszukiwania w dotychczasowych ramach metodologicznych niewątpliwie wzbogaciły naszą wiedzę o procesie uczenia się i nauczania języków obcych, nie doprowadziły one, jak dotychczas, do powstania jednolitej, dobrze udokumentowanej teorii wyjaśniającej istotę tego procesu."6

W związku z tym obserwujemy nowe kierunki poszukiwań, mające na celu stworzenie nowych metod nauczania lub zupełnie nowej metodologii badań. Obok tradycyjnych metod nauczania zaczęły powstawać niekonwencjonalne metody nauczania języków obcych takich jak sugestopedia (Łazanow), uczenie się języka we wspólnocie, cicha droga (Gattegno). Wspólną cechą tych wszystkich metod jest skupienie uwagi na osobie uczącego się, próba zwrócenia uwagi nie tylko na to, czego się uczymy, ale także na to, jak to robić, aby zmniejszyć wysiłek uczącego się, a zwiększyć efektywność jego pracy. Metody te powstały w oparciu o wiedzę z zakresu psychologii uczenia się. Psychologia jako nauka, w której centralne miejsce zajmuje człowiek bada prawa zachowania oraz czynniki środowiskowe i osobowościowe, które nim sterują. Ta dyscyplina nauki odgrywa szczególnie ważną rolę w powstawaniu nauk interdyscyplinarnych tj. psycholingwistyka.


Strategie uczenia się


Poza próbami skonstruowania nowych metod nauczania, na szczególną uwagę zasługują badania nad strategiami uczenia się.

Badania naukowe dotyczące strategii uczenia się przeprowadzone przez Cartona w 1966 roku można uznać za początek badań w tej dziedzinie. Badania te pokazały, że uczniowie różnią się między sobą, jeśli chodzi o ich tendencje i zdolności do wyciągania wniosków. Carton postrzega naukę języka obcego jako proces poszukiwania rozwiązań, w którym uczniowie wykorzystują swoją wiedzę i doświadczenie do przetwarzania materiału językowego.7
Kolejne próby badań strategii uczenia się były oparte na analizie strategii wykorzystywanych przez uczniów, którzy odnieśli sukces w nauce języka obcego. W 1975 roku Rubin przeprowadziła takie badania, które wykazały, że sukces w nauce języka obcego zależy od następujących czynników:

    • cechy psychologiczne ucznia (jego gotowość do podejmowania ryzyka, brak obawy przed ośmieszeniem)
    • strategie komunikacyjne uczniów (gestykulacja)
    • strategie socjalne ucznia (poszukiwanie możliwości używania języka)
    • strategie kognitywne ucznia (weryfikacja, monitorowanie, zapamiętywanie, zgadywanie, domyślanie się)


Strategie te zostały później zaklasyfikowane jako strategie bezpośrednie, a więc takie, które mają bezpośredni wpływ na proces uczenia się.8

W 1975 roku Stern prowadził badania nad strategiami i wyodrębnił dziesięć strategii niezbędnych do osiągnięcia kompetencji językowej w nauce języka obcego. Jego badania natomiast stanowiły o początku badań Naiman et al. (1978), które dotyczyły cech osobowościowych, stylów kognitywnych i strategii niezbędnych by odnieść sukces w nauce języka obcego.9

W 1981 roku Tarone badała strategie komunikacyjne wykorzystywane przez uczniów w celu podtrzymania rozmowy w języku obcym. W tym samym czasie Cohen i Aphek prowadzili badania dotyczące strategii uczenia się słownictwa i roli skojarzeń w procesie przyswajania nowej leksyki.10

W latach 80tych badania nad strategiami prowadzili między innymi Wenden, Chamot i O"Malley. W Polsce dopiero lata 90te przyniosły zainteresowanie problematyką strategii uczenia się. Szczególnie badania A.Michońskiej Stadnik oraz Krystyny Droździał Szelest przeprowadzone w latach 1996 - 1997 stanowią cenne kompendium wiedzy na temat strategii uczenia się wykorzystywanych przez polskich uczniów szkół średnich.



Bibliografia:

  • 1. E. A. Ronowicz, "Kierunki w metodyce nauczania jęsyków obcych", WSiP 1982, str.193
  • 2. J. Kozielecki, "Koncepcje psychologiczne człowieka", Żak 1996, str.263
  • 3. J. Kozielecki, "Koncepcje psychologiczne człowieka", Żak 1996, str.266-271
  • 4. K. Droździał - Szelest, "Language learning strategies in the proces of accuring a foreign language", Motivex, Poznań 1996, str.9
  • 5. H. Komorowska, "Metodyka nauczania języków obcych", Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002, str. 81-83
  • 6. E. A. Ronowicz, "Kierunki w metodyce nauczania jęsyków obcych", WSiP 1982, str.194
  • 7. L. Piasecka "Ways with words. Strategies of lexical acquisition", Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2001, str. 66-67
  • 8. L. Piasecka "Ways with words. Strategies of lexical acquisition", Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2001, str. 66-67



Artykuł jest pierwszym, z cyklu "Naucz się uczyć".


Artykuł jest fragmentem pracy magisterskiej pt: "Strategie uczenia się uczniów jako wyznaczniki efektywności procesu nauczania i uczenia się" autorstwa p. Moniki Widyawati Kepal, napisanej pod kierunkiem dr hab Ludmiły Szypielewicz na Wydziele Lingwistyki Stosowanej i Filologii Wschodniosłowiańskich - Instytut Rusycystyki; Uniwersytet Warszawski

Podobne artykuły:








Monika Widyawati Kepal Denis School

Dalej

x

1 komentarz

Nie udało się dodać komentarza, spróbuj ponownie za chwilę

Komentarz powinien być dłuższy niż 5 znaków

Prosze wprowadzić prawidłowy adres e-mail

Nick powinien być dłuższy niż 4 znaki

  • Agnieszka Agnieszka

    Świetna praca, bardzo ciekawa, gorąco polecam!

    2011-06-01 11:51:59

    Oceniono 0 razy

    x

    Odpisz na ten komentarz