Naucz się uczyć. Część II

Naucz się uczyć. Część II Photo credit: artjunkgirl / Foter

Poznaj czynniki wpływające na jakość i szybkość uczenia się języków obcych. Wybierz optymalną metodę nauki.

U podstaw idei nauczania ukierunkowanego na osobę uczącego się (ang. Learner oriented teaching) leży przekonanie, że to on jest najważniejszym ogniwem procesu kształcenia. Stawianie osoby uczącej się w centrum uwagi wiąże się z koniecznością uwzględnienia potrzeb uczącego się, jego motywacji i możliwości.

W literaturze dydaktycznej zaczęto odchodzić od określeń uczeń nauczyciel i zastąpiono je bardziej opisowymi terminami: osoba ucząca się i osoba nauczająca. Takie określenia uwydatniają ich podmiotowość jako partnerów relacji dydaktycznej. Ponadto, uczący się jest traktowany jako "całość" mająca swą osobowość, wolę, przyzwyczajenia i preferencje.11

Uwzględnianie centralnej pozycji osoby uczącej się, pobudzanie jego aktywności, indywidualizacja, autonomia wyznaczają zmiany w generalnej orientacji dydaktyki obcojęzycznej. Zmiany te wpływają na hierarchię podstawowych członów układu glottodydaktycznego. "W tradycji dydaktyki języków obcych wychodziło się zazwyczaj od opisu cech samego języka, by następnie wytyczyć sposób nauczania, na koniec zaś sformułować zalecenia dotyczące uczenia się."12

Nowe podejście wyznacza perspektywa osobowa, której podstawową zasadą jest integralność osoby ludzkiej. Staje się ona podstawowym układem odniesienia jako jednostka zdolna do wykonywania, oceniania i regulowania działań. Stąd zainteresowanie problematyką indywidualnych cech uczniów, które mają wpływ na sukces bądź niepowodzenie w nauce języka.

Nie ma wątpliwości, co do tego, że uczniowie jednej klasy różnią się między sobą, każdy z nich stanowi jednostkę, której można przypisać pewne cechy indywidualne. Cechy te są o tyle ważne, że stanowią one cenną wskazówkę dla nauczyciela, który powinien uwzględniać je w swojej pracy dydaktycznej. Poznanie uczniów, akceptacja ich indywidualności i dostosowywanie pracy na lekcji jak i poza nią do uwarunkowań psychologicznych uczniów ułatwia osiąganie dobrych efektów dydaktycznych.


Czynniki różnicujące


Czynniki różnicujące uczniów związane są zarówno z różnicami środowiskowymi jak i indywidualnymi. Różnice środowiskowe nie determinują powodzenia bądź niepowodzenia w nauce języka obcego, lecz indywidualne różnice między uczniami.13

Pierwszy czynnik różnicujący to wiek uczącego się, który tak naprawdę nie ma bezpośredniego wpływu na wyniki w nauce języka obcego. Błędne jest przekonanie, że dzieci uczą się o wiele szybciej i łatwiej niż dorośli czy młodzież. Pozytywnym wynikom w nauce języka sprzyja długość nauki, a nie wiek jej rozpoczynania.


Różnice w opanowywaniu języka obcego przez dzieci i dorosłych związane są z pewnymi cechami tych dwóch grup wiekowych:

Grupa wiekowaCzynniki sprzyjające nauceCzynniki utrudniające naukę
Dziecinieograniczony czas wolny
plastyczność organów wymowy
spontaniczność, brak obawy przed błędem
brak lęku przed mówieniem
skłonność do szybkiego przystosowywania się do nowych sytuacji
chęć podejmowania ryzyka
ufność
aktywność
niewielka trwałość pamięci
krótkie odcinki koncentracji
nierozwinięta pamięć logiczna, co uniemożliwia osiąganie poprawności gramatycznej
brak umiejętności czytania i pisania, co nie pozwala na pracę własną
brak wprawy w uczeniu się, co oznacza nieznajomość strategii uczenia się
Dorośli/młodzież"pojemność" i trwałość pamięci
umiejętność koncentracji
rozwinięta pamięć logiczna
umiejętność czytania i pisania, co umożliwia stosowanie różnych form nauki
umiejętność organizacji pracy autonomicznej
umiejętność oceny własnych wyników nauki
doświadczenie w uczeniu się, co oznacza posiadanie własnych strategii uczenia się
ograniczony czas wolny 
lęk przed popełnieniem błędu, ośmieszeniem się
mniejszą skłonność do wchodzenia w interakcje, eksperymentowanie z językiem
stosowanie mechanizmu obronnego (filtru afektywnego) w sytuacjach odbiegających od uznawanych przez uczącego się wzorców.
 



Tabela 1. Czynniki wpływające na naukę w różnych grupach wiekowych. Źródło: Hanna Komorowska, Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002, str.91 - 92


Opanowanie języka możliwe jest w każdym wieku. Chociaż starsze dzieci potrafią początkowo uczyć się szybciej, na ogół mają kłopoty z uchwyceniem niektórych subtelności języka tak samo dobrze jak młodsze dzieci. Jednym z takich elementów jest umiejętność mówienia w języku obcym bez akcentu. Dzieci mają łatwość naśladowania mowy obcojęzycznej, co sprawia, że są w stanie opanować wymowę języka obcego szybciej niż osoby dorosłe.14


Inne różnice w opanowywaniu języka przez dzieci i dorastającą młodzież związane są z charakterystycznymi dla danego wieku procesami rozwojowymi. Uczniowie szkoły średniej mają duże poczucie własnej wartości, więc zależy im by mieć dobrą pozycję w grupie. Unikają ryzyka związanego z wystawieniem na szwank własnego obrazu i pozycji, gdyż opinia grupy jest dla nich bardzo ważna. Młodzież obawia się błędów językowych, co powoduje niechęć do spontanicznych wypowiedzi w języku obcym szczególnie, jeśli ktoś ma trudności w jego opanowaniu. Wypowiedzi w klasie mają charakter publiczny, więc osoba ucząca się może nie chcieć zabierać głosu w obawie przed ośmieszeniem się, tym bardziej, że wie, że jest oceniana nie tylko przez kolegów z klasy, ale i przez nauczyciela.15

Nauczanie języka obcego w grupie młodzieży jest dużym wyzwaniem dla nauczyciela. Okres dojrzewania jest okresem trudnym. Problemy dyscyplinarne mogą utrudniać pracę na lekcji. Uczniowie chcą mieć dużo swobody, chcą sami podejmować decyzje, tak więc przygotowanie uczniów do autonomii w nauce języka obcego stwarza możliwość uniknięcia sytuacji niekorzystnych dla doskonalenia językowego. Uświadomienie uczniom, że to oni są odpowiedzialni za swoją naukę, że mają wybór co do tego, jak, gdzie i kiedy się uczą, pomaga stworzyć korzystną sytuację, w której uczniowie uczą się nie dlatego, że ktoś im każe, lecz dlatego, że sami tego chcą.

Ważnym elementem pracy z uczniami szkoły średniej jest budowanie między uczniami a nauczycielem relacji opartych na zaufaniu, zrozumieniu i partnerstwie. Jeżeli uczniowie akceptują nauczyciela, akceptują formy pracy przez niego proponowane.

Płeć


Kolejnym czynnikiem różnicującym zachowania ludzi jest płeć. Mówiąc o płci osoby uczącej się nie możemy wydawać kategorycznych sądów. Na podstawie badań statystycznych można mówić jedynie o pewnej tendencji w zachowaniach dziewczynek i chłopców danej grupy wiekowej:

Zachowania dziewczynekZachowania chłopców
  • wykazują na ogół większą skłonność do częstszego, spontanicznego wypowiadania się
  • są często powolniejsze, ale dokładniejsze w pracy
  • cenią sobie aprobatę nauczyciela, toteż chętniej wykonują polecenia i odrabiają zadane prace
  • chętniej współpracują w grupie
  • wykazują więcej inicjatywy w pracach indywidualnych
  • częściej wykazują się pamięcią logiczną ułatwiającą naukę gramatyki
  • cenią sobie działania rywalizacyjne, toteż chętniej uczestniczą w konkursach i grach językowych



Tabela 2. Zachowania dziewczynek i chłopców w procesie uczenia się. Źródło: Hanna Komorowska, Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002, str.92


Inteligencja


Podobnie jak w przypadku wieku, czy płci, trudno jest jednoznacznie określić rolę inteligencji osoby uczącej się czy też uzdolnień intelektualnych w procesie uczenia się języka obcego. Wpływ tej cechy na naukę języka obcego nie jest jednoznaczny. Uczniowie różnią się swymi uzdolnieniami językowymi, które rozumiane są jako specyficzny typ pamięci i wrażliwości na zjawiska językowe przejawiającej się w umiejętności wychwytywania istotnych regularności i ich zastosowanie w nowych użyciach.16 Mówiąc o inteligencji możemy określić ją jako zdolność do uczenia się, rozwiązywania problemów i rozumowania. Amerykański psycholog Howard Gardner wyróżnia kilka różnych typów inteligencji:17

    • inteligencję lingwistyczną
    • inteligencję logiczno-matematyczną
    • inteligencje wizualno-przestrzenną
    • inteligencję muzyczną inteligencję fizyczno-kinestetyczną
    • inteligencję społeczną, czyli interpersonalną
    • inteligencję autorefleksyjną, czyli intrapersonalną



Według Gardnera każda jednostka posiada siedem typów inteligencji. Oczywiście jedne z nich są bardziej a drugie mniej rozwinięte. Oznacza to, że uczniowie mają różne talenty rozwinięte w ramach różnych inteligencji. W odniesieniu do nauczania języka obcego nauczyciel powinien stosować różne formy pracy na lekcji, aby aktywizować uczniów poprzez wykorzystywanie ich inteligencji. Poprzez stosowanie różnych technik pracy nauczyciel wspomaga rozwijanie inteligencji uczniów, co sprzyja rozwijaniu ich ogólnej kompetencji językowej. Ponieważ inteligencja jest zdolnością umysłową nie można jej zmierzyć. Można ją jedynie wspomagać i stymulować poprzez dobór metod pracy na lekcji i poza nią.


InteligencjaMa wpływ na:Sugerowane formy pracy:
LingwistycznaOgólny rozwój językowyCzytanie, pisanie, słuchanie, mówienie
Logiczno - matematycznaOpanowanie gramatykiAnalizowanie interpretowanie, rozwiązywanie problemów, opisywanie relacji
Wizualno - przestrzennaUmiejętność dostrzegania schematów, relacji,Oglądanie filmów, poglądowość prezentacji materiału językowego, tabele, schematy
MuzycznaOpanowanie wymowySłuchanie nagrań, radia, śpiew
Fizyczno - kinestetycznaJęzyk ciała, gesty mimikaOdgrywanie scenek, drama, pisanie, gry ruchowe
InterpersonalnaUmiejętność konwersacji, negocjacjiPraca w parach, grupach, dyskusje, projekty grupowe
IntrapersonalnaUmiejętność autorefleksji i pracy autonomicznejPlanowanie, praca indywidualna, indywidualizacja



Tabela 3. Wykorzystanie inteligencji w nauce języka obcego Źródło: opracowanie własne



Koncepcja wielu inteligencji ma zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników. Betty Lou Leaver twierdzi, że koncepcja ta może przysporzyć wiele problemów, gdyż nauczyciel nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb każdego ucznia. Na przykład chcąc wspomagać inteligencję muzyczną można w czasie zajęć puszczać muzykę w tle. Jednakże są uczniowie, którzy potrzebują zupełnej ciszy by móc efektywnie uczyć się. Jeśli nauczyciel zaproponuje pracę grupową, to nie oznacza to, że uczeń, który z natury jest introwertykiem będzie rozwijał swoją inteligencję interpersonalną. Może okazać się, że skutek będzie odwrotny do zamierzonego.18


Świadomość występowania różnych typów inteligencji uświadamia nauczycielowi konieczność różnicowania form pracy, jak również urozmaicania zajęć poprzez stosowanie odmiennych technik w celu prezentacji i utrwalenia materiału językowego.


Niewątpliwie osoby uzdolnione językowo to osoby, które są krytyczne wobec własnych wyników a więc stawiają sobie wysokie wymagania oraz wykazują zamiłowanie do zajmowania się językami, co przejawia się w spontanicznej aktywności umysłowej i komunikacyjnej osoby uczącej się.19

Cechy indywidualne


Cechy indywidualne pozostające w związku z przyswajaniem języka mogą być także rozpatrywane z punktu widzenia dominacji jednej z półkul mózgowych. Lateralizacja dotyczy przewagi prawej lub lewej półkuli mózgowej, co ma wpływ na proces uczenia się języka obcego, gdyż poszczególne półkule są odpowiedzialne za inne funkcje:

Lewa półkula mózgowaPrawa półkula mózgowa
  • logika, myślenie analityczne
  • język, komunikacja werbalna
  • lepsze opracowanie systemu językowego: słownictwa i gramatyki
  • większa płynność w mówieniu
  • lepsza sprawność czytania i pisania
  • staranność
  • skłonność do przejawiania modalności wzrokowej
  • kreatywność, wyobraźnia
  • intuicja, emocje, zmysły
  • komunikacja niewerbalna
  • zdolności twórcze, artystyczne
  • łatwość nawiązywania kontaktu emocjonalnego
  • lepsze zrozumienie sytuacji i zdarzeń
  • operowanie bogactwem środków językowych
  • skłonność do przejawiania modalności słuchowej słuchowej i ruchowej




Tabela 4. Cechy prawej i lewej półkuli mózgowej Źródło: Hanna Komorowska, Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002 str.93-94



Każdy uczeń uaktywnia zarówno prawą jak i lewą półkulę mózgową w procesie uczenia się. Możemy jedynie mówić o preferencji czy dominacji jednej z półkul.

Dominacja prawej półkuli koreluje ze zdolnościami do zachowań twórczych, uzdolnieniami artystycznymi. Uczniowie, których dominującą półkulą jest prawa półkula wykazują zainteresowanie dźwiękiem i intonacją. Z reguły nie mają problemów z opanowaniem wymowy języka obcego. Często przejawiają modalność słuchową. Najlepiej przemawiają do nich symbole i obrazy. Uczniowie ci lepiej nawiązują kontakt emocjonalny, choć nie zawsze płynnie mówią. Są to osoby impulsywne, ruchliwe, które poza modalnością słuchową przejawiają również modalność ruchową.20

Dominacja lewej półkuli koreluje ze zdolnością do myślenia analitycznego, rozumienia związków logicznych. Uczniowie, których dominującą półkulą jest lewa półkula wykazują zainteresowanie procesami werbalnymi, logicznym rozumowaniem. Rozumienie systemu języka, a więc gramatyki, nie sprawia im trudności.21 Nie mają oni problemów z opanowaniem słownictwa języka obcego, płynniej mówią, lepiej czytają i piszą. Są to osoby, które często przejawiają modalność wzrokową.22

Osoby o dominacji lewej     półkuliOsoby o dominacji prawej półkuli
  • odwołują się do intelektu
  • łatwo zapamiętują imiona
  • reagują na polecenia
  • wydają obiektywne sądy
  • są zorganizowane, lubią porządek
  • chętnie mówią i piszą
  • preferują testy wielokrotnego wyboru
  • kontrolują swoje emocje
  • nie potrafią odczytywać mowy ciała
  • rzadko posługują się metaforami
  • preferują rozumowy sposób rozwiązywania problemów.
  • opierają się na intuicji
  • łatwo zapamiętują twarze
  • reagują na polecenia demonstrowane
  • wydają subiektywne sądy
  • są spontaniczne
  • chętnie rysują, mają zdolności manualne
  • preferują pytania otwarte
  • pokazują swoje emocje
  • potrafią odczytywać mowę ciała
  • często posługują się metaforą, opisem
  • preferują intuicyjny sposób rozwiązywania problemów



Tabela 5. Cechy osób związane z ich lateralizacją Źródło: H.Douglas Brown Principles of Language Learning and Teaching str. 88

Kolejnym czynnikiem różnicującym uczniów jest modalność. Modalność odnosi się do sposobu reagowania na bodźce płynące z zewnątrz. Uczniowie postrzegają otaczającą ich rzeczywistość poprzez różne kanały sensoryczne. Wyróżniamy cztery rodzaje modalności23

    • odalność wzrokową (ang.visual)
    • modalność słuchową (ang.auditory)
    • modalność kinestetyczną (ang.kinaesthetic)
    • modalność dotykową (ang.tactile)



Systemy percepcyjne, jak nasz system słuchowy lub wzrokowy przekształcają energię sensoryczną docierającą do naszych zmysłów w reprezentacje percepcyjne. Możemy mówić o wzrokowej i słuchowej pamięci sensorycznej. Wzrokowa pamięć sensoryczna utrzymuje informacje dostarczane przez system wzrokowy, słuchowa pamięć sensoryczna utrzymuje informacje dostarczane przez system słuchowy. Pamięć motoryczna odnosi się do systemu sensorycznego, który przechowuje informacje dotyczące wykonanych czynności. Podobnie system dotykowy rejestruje bodźce oddziałujące na zmysł dotyku. Systemy sensoryczne przetwarzają nowe informacje i przechowują je w postaci śladów pamięciowych.24

Większość osób ma rozwiniętą jedną z wyżej wymienionych modalności jako modalność dominującą, natomiast często występuje typ mieszany na przykład: wzrokowo słuchowy. W procesie nauczania i uczenia się języka obcego najczęściej mówimy o trzech pierwszych rodzajach modalności z pominięciem modalności dotykowej. Możemy mówić o różnych typach uczniów w aspekcie ich preferowanej modalności:

    • wzrokowcy
    • słuchowcy
    • kinestetycy


Wzrokowcy Słuchowcy Kinestetycy


Wzrokowcy uczą się najlepiej, gdy bodźce płynące z zewnątrz oddziałują na ich zmysł wzroku. Wzrokowcy widzą słowa i obrazy, lubią korzystać z notatek, pomocy wizualnych takich jak: plakaty, obrazki, mapy, tabelki, itp.

Słuchowcy uczą się najlepiej, gdy nowe informacje docierają do nich poprzez kanał słuchowy. Najlepiej zapamiętują to, co usłyszą. Dźwięk, rytm i melodia pomagają im przyswoić nowy materiał językowy a więc chętnie słuchają nauczyciela, kaset, radia. Kinestetycy natomiast muszą się ruszać gdyż uczą się przez działanie, a więc aktywność całego ciała. Korzystają najbardziej z zabaw ruchowych, aktywności manualnych związanych z rysowaniem, kolorowaniem, wycinaniem, klejeniem, a także wszelkich ćwiczeń włączających działanie typu pokazywanie, podawanie, zmiana miejsca pracy.25

W celu zwiększenia efektywności pracy nad językiem nauczyciel powinien oddziaływać na różne zmysły w procesie lekcyjnym. Rozwijamy w ten sposób zarówno pamięć wzrokową, słuchową i motoryczną uczniów. Jeżeli uczniowie są aktywizowani do pracy na lekcji poprzez zadania, które odpowiadają ich preferowanej modalności, to osiągają oni lepsze wyniki w nauce.26

Zrozumiałym powinno być zatem twierdzenie, że "aby osiągnąć sukces w dydaktyce języka obcego, należy upoglądowić proces nauczania, tj. stosować takie pomoce naukowe, które angażują narządy słuchu i wzroku oraz uaktywniają psychikę uczącego się i sprzyjają zwiększeniu jego uwagi."27

Umiejętność skupienia uwagi uczącego się na materiale językowym determinuje jego percepcję i w konsekwencji jego rozumienie, przyswojenie i trwałe zapamiętanie. Umiejętne stosowanie pomocy poglądowych nie tylko uatrakcyjnia lekcję, lecz zwiększa również efektywność pracy nad językiem. Zasadę poglądowości realizuje się stosując pomoce audiowizualne, słuchając i rozumiejąc mowę obcą, aktywnie wypowiadając się w danym języku, wykonując różnego rodzaju ćwiczenia pisemne. Możemy mówić o trzech rodzajach poglądowości, tak jak o trzech rodzajach modalności:

    • poglądowość wzrokowa (wizualna)
    • poglądowość słuchowa (audialna)
    • poglądowość motoryczna (związana z artykulacją lub pisaniem)




Każdy rodzaj poglądowości realizowany jest przy użyciu pomocy poglądowych: pomocy wizualnych, audialnych i audiowizualnych.


WzrokowcySłuchowcyKinestetycy
  • stosowanie obrazków przedstawiających przedmioty i czynności
  • wykorzystanie map, schematów, wykresów, tablic, diagramów, rekwizytów, przedmiotów z najbliższego otoczenia
  • praca z podręcznikiem, tekstem
  • wykorzystywanie tablicy
  • stwarzanie sytuacji słownych, dyskusje, wykłady
  • słuchanie nagrań (opowiadań podręcznikowych tekstów, dialogów, piosenek) audycji radiowych
  • oglądanie filmów, audycji telewizyjnych
  • demonstrowanie czynności i ruchów
  • odgrywanie scenek rodzajowych
  • wykorzystanie dramy, gier językowych, gier planszowych



Tabela 6. Stosowanie poglądowości na lekcji języka obcego Źródło: opracowanie własne na podstawie "Poglądowości w nauczaniu języka rosyjskiego" Mieczysława Dziekańskiego WSiP Warszawa 1979


Wizualne pomoce poglądowe ułatwiają prezentację i utrwalenie materiału językowego oraz umożliwiają stworzenie sytuacji mownych. Środki audialne służą do rozwijania sprawności rozumienia języka obcego ze słuchu. Odpowiedni dobór środków i pomocy naukowych jest istotny o tyle, że od nich w głównej mierze zależy zainteresowanie lub jego brak ze strony uczniów. Wiadomo, że jeżeli uczniowie są zainteresowani tym, co robią, są zmotywowani i chętni do pracy. Nauczyciel powinien dawać uczniom możliwość wyboru zadania do wykonania, lub sposobu wykonania zadania, gdyż w ten sposób pozwala by uczniowie pracowali zgodnie z ich modalnością. Zasada ta powinna być stosowana zarówno w stosunku do zadań lekcyjnych jak i zadań domowych.

Uczniowie postawieni przed wyborem będą bardziej zmotywowani, gdyż będą robili coś, co sami chcą i uważają, że będzie dla nich korzystne. Co więcej, w ten sposób nauczyciel będzie przygotowywał uczniów do autonomii w uczeniu się języka obcego.

Tak więc określenie dominującego typu percepcyjnego oraz uwzględnienie odpowiadających mu oczekiwań uczącego się jest szczególnie ważne w odniesieniu do nauczania i uczenia się języka obcego.


Podobne artykuły:


Bibliografia:


  • 10. tamże
  • 11. W. Wilczyńska, Uczyć się czy być nauczanym? O autonomii w przyswajaniu języka obcego, PWN, Warszawa Poznań 1999, str.29
  • 12. tamże, str.49
  • 13. H.Komorowska, Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002, str.90
  • 14. J. R Anderson, Uczenie się i pamięć. Integracja zagadnień, WSiP, Warszawa 1998, str. 430
  • 15. W. Wilczyńska, Uczyć się czy być nauczanym? O autonomii w przyswajaniu języka obcego,
    PWN, WarszawaPoznań 1999, str. 99 - 100
  • 16. W. Wilczyńska, Uczyć się czy być nauczanym? O autonomii w przyswajaniu języka obcego, PWN, Warszawa Poznań 1999, str.103
  • 17. H.Gardner, Frames of Mind: The theory of practice, Basic Books 1983
  • 18. B.L. Leaver, Teaching the Whole Class, Corwin Press Inc.1997, str.57
  • 19. W. Wilczyńska, Uczyć się czy być nauczanym? O autonomii w przyswajaniu języka obcego, PWN, Warszawa Poznań 1999, str.104
  • 20. H.Komorowska, Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002 str.94
  • 21. B.L. Leaver, Teaching the Whole Class, Corwin Press Inc.1997, str.54 - 55
  • 22. H. Komorowska, Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002, str.93
  • 23. R. Ellis, The Study of Second Language Acquisition, Oxford University Press 1995, str.506
  • 24. J.R Anderson, Uczenie się i pamięć. Integracja zagadnień, WSiP, Warszawa 1998, str.185 - 190
  • 25. H. Komorowska, Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2002, str.94 - 95
  • 26. B.L. Leaver, Teaching the Whole Class, Corwin Press Inc.1997,str.99
  • 27. M. Dziekański, Poglądowość w nauczaniu języka rosyjskiego, WSiP, Warszawa 1979, str. 4






Monika Widyawati Kepal Denis School

Dalej

x

0 komentarzy

Nie udało się dodać komentarza, spróbuj ponownie za chwilę

Komentarz powinien być dłuższy niż 5 znaków

Prosze wprowadzić prawidłowy adres e-mail

Nick powinien być dłuższy niż 4 znaki