Naucz się uczyć. Część VII. Trening strategii uczenia się

Naucz się uczyć. Część VII. Trening strategii uczenia się Photo credit: formatbrain / Foter

Poznaj czynniki wpływające na jakość i szybkość uczenia się języków obcych. Wybierz optymalną metodę nauki.

Komunikacja językowa zakłada interakcję między uczestnikami aktu komunikacyjnego. Oznacza to, że wszelka działalność językowa ma na celu skuteczne przekazywanie komunikatu językowego drugiej osobie.

Trening strategii uczenia się

Niestety nie każdy uczeń efektywnie wykorzystuje pełen zakres możliwości jakie dają strategie uczenia się. Spowodowane to jest brakiem świadomości oraz wiedzy na temat rodzaju strategii, ich przydatności i użyteczności. Często uczniowie nie są świadomi tego, jakie strategie są w ich przypadku najkorzystniejsze i najbardziej efektywne. Nie potrafią określić, jakie sposoby uczenia się stosują w określonej sytuacji, w odniesieniu do poszczególnych sprawności językowych, zadań językowych i komunikacyjnych.

Niezbędny okazuje się być trening w zakresie strategii uczenia się, pozwalający uczniowi uzmysłowić jak różne i indywidualne bywają sposoby prowadzące do uczenia się oraz naprowadzający ucznia na dotychczas mu nieznane, a przydatne w praktyce strategie. Rozwijanie u uczących się umiejętności wykorzystywania różnych strategii i biegłości w ich stosowaniu, może powiększyć ich stopień niezależności uczeniowej. 89

Celem nauczania strategii uczenia się języka, jest doprowadzenie do tego, by uczeń był w stanie samodzielnie i efektywnie poradzić sobie w sytuacji uczenia się. 90 Pobudzenie ucznia do odkrywania strategii, pozwalających odnosić sukcesy w opanowywaniu języka i radzić sobie w sytuacji uczenia się poza klasą, powinno byc priorytetowym zadaniem każdego nauczyciela.

Rozwijanie strategii 

Komunikacja językowa zakłada interakcję między uczestnikami aktu komunikacyjnego. Oznacza to, że wszelka działalność językowa ma na celu skuteczne przekazywanie komunikatu językowego drugiej osobie.

Lekcja języka obcego nie powinna być lekcją o języku lecz lekcją komunikacji międzyludzkiej. Język obcy powinien być traktowany jako narzędzie ułatwiające przekazywanie treści i informacji, której oczekuje od nas nasz rozmówca. W związku z tym, nauczyciel języka obcego powinien stosować komunikatywne, a więc interaktywne, metody nauczania.

Poniżej przedstawiono wybrane interaktywne metody nauczania97, które pomagają stymulować rozwój poszczególnych strategii uczenia się:

1. Mapa myśl

Rozwijanie strategii bezpośrednich:
a. strategii pamięciowych (połączenia asocjacyjne, obraz)
b. strategii kognitywnych (uporządkowywanie)

Rozwijanie strategii pośrednich
a. metakognitywnych (skupianie się, łączenie nowego materiału z wiedzą już posiadaną)

2. Schemat porównawczy

Rozwijanie strategii bezpośrednich:
a. strategii pamięciowych (grupowanie na zasadzie różnic/podobieństw)
b. strategii kognitywnych (odbieranie treści, analizowanie i przetwarzanie informacji, streszczanie, zaznaczanie elementów ważnych)
c. strategii kompensacyjnych (domyślanie się, spekulowanie)


Rozwijanie strategii pośrednich:
a. strategie społeczne (empatia, wczuwanie się w myśli i uczucia innych osób)


3. Zagadka

Rozwijanie strategii bezpośrednich:
a. strategii pamięciowych (grupowanie, kontekstualizacja)
b. strategii kognitywnych (przetwarzanie informacji, streszczanie)
c. strategii kompensacyjnych (domyślanie się, zgadywanie, spekulowanie)
d. strategii społecznych (zadawanie pytań, nauka we współpracy)


4. Czytanie ukierunkowane

Rozwijanie strategii bezpośrednich:
a. strategii pamięciowych (powtarzanie);
b. strategii kognitywnych (odbieranie i przekazywanie treści, analizowanie i przetwarzanie informacji, streszczanie);
c. strategii kompensacyjnych (domyślanie się, zgadywanie, spekulowanie);
d. strategii metakognitywnych.


5. Minidrama

Rozwijanie strategii bezpośrednich:
a. strategii pamięciowych (kontekstualizacja, wykorzystywanie motoryki)
b. strategii kompensacyjnych (wykorzystywanie mimiki i gestykulacji
c. strategii afektywnych (zachęcanie się do podejmowania ryzyka,
d. mobilizowanie siebie do wchodzenia w interakcje językowe)
e. strategii społecznych (uczenie się we współpracy)


6. Projekt językowy

Rozwijanie strategii bezpośrednich:
a. pamięciowych (wykorzystywanie obrazu, dźwięku, wykorzystywanie technik mechanicznych)
b. metakognitywnych (przygotowywanie się do zadania, zaplanowanie czynności niezbędnych do wykonania zadania)
c. społecznych (nauka we współpracy)


7. Debata językowa 

Rozwijanie strategii bezpośrednich:
a. strategii kognitywnych (ćwiczenie poprzez dyskusję, uporządkowywanie, zaznaczanie ważnych elementów wypowiedzi)
b. strategii kompensacyjnych (wykorzystywanie mimiki, gestykulacji)
c. strategii afektywnych (mobilizowanie się do wchodzenia w interakcje językowe)
d. strategii społecznych (wczuwanie się w myśli i uczucia innych osób)

Tworzenie mapy myśli

Polega na poszukiwaniu przez ucznia skojarzeń, jakie przychodzą mu na myśl w odniesieniu do danego tematu, pojęcia bądź hasła. Uczeń rozrysowuje na kartce papieru schematyczną mapę zebranych myśli i pomysłów. Na środku kartki uczeń pisze słowo klucz i wokół niego dopisuje inne słowa lub wyrażenia, które mają jakiś związek z główną kategorią. Metoda ta pozwala uczniom przemyśleć dany temat, odszukać w pamięci wiadomości, skojarzenia, jakie mają z danym tematem; pozwala odnieść się do posiadanej wiedzy uczniów. Tworzenie takich map pozwala rozwijać inteligencję wzrokowo przestrzenną, pamięć oraz logiczne myślenie. Uczniowie tworzą połączenia asocjacyjne, notują za pomocą wielowymiarowej, wielopłaszczyznowej, twórczej i niekiedy kolorowej mapy myśli. Można stosować tą metodę w pracy indywidualnej, w pracy w parach bądź w pracy w grupach.

Schemat porównawczy

Wykorzystywany jest do przeprowadzania analizy porównawczej danego tematu. Dzięki takiemu schematowi można opisać dobre i złe strony jakiegoś zagadnienia, opisać dobre i złe cechy bohatera tekstu, zrobić porównanie opinii autora danego tekstu z opiniami uczniów, itp. Dokonywanie analizy porównawczej sprzyja rozwojowi aktywnego myślenia, poprawia pamięć, rozwija umiejętność analizowania danych, rozszerza zasób słownictwa i rozwija sprawności lingwistyczne uczniów. Nauczyciel może poprosić uczniów, by porównali ze sobą dwa teksty, bądź dwie opinie przedstawione w jednym tekście albo porównali opinię autora tekstu z ich własna opinią. Schemat porównawczy może być wykorzystywany do pracy indywidualnej lub grupowej.

Zagadka językowa

Polega na tym, że uczniowie, którzy są podzieleni na grupy, dostają podobne zadanie do wykonania na podstawie kilku fragmentów tekstu. Każda grupa musi rozwiązać zadanie zgodnie z wymaganiami postawionymi dla danej grupy. Może być tak, że każda grupa dostanie inny tekst ale zadanie jest podobne dla każdej z grup. Po wykonaniu zadania w grupie uczniowie zbierają się i analizują swoje rozwiązanie zagadki. Rozwiązywanie zagadek rozwija logiczne myślenie, wspomaga pamięć, uczy analizy i spekulacji. Zagadki językowe są najczęściej stosowane w pracy grupowej bądź w pracy w parach.

Czytanie ze zrozumieniem

Polega na ukierunkowaniu uwagi uczniów na wydobycie z tekstu określonej informacji. Po przeczytaniu fragmentu tekstu nauczyciel zadaje uczniom pytania sprawdzające ogólne zrozumienie przekazu. Uczniowie analizują to, co przeczytali, próbują przewidzieć, co może się wydarzyć dalej, a więc spekulują możliwy rozwój wydarzeń. Zanim uczniowie przeczytają tekst nauczyciel może poprosić ich, by spróbowali odgadnąć o czym będzie tekst na podstawie tytułu, ilustracji i innych elementów porządkujących układ tekstu. Uczniowie ćwiczą umiejętność selektywnego czytania, co sprawia, że stają się wnikliwymi czytelnikami, którzy koncentrują uwagę na tym, co czytają. Jednocześnie ćwiczą swoją pamięć oraz umiejętność analizowania, wyciągania wniosków oraz przewidywania. Najczęściej zadania polegające na czytaniu ze zrozumieniem uczniowie wykonują indywidualnie, natomiast przy zadawaniu pytań sprawdzających nauczyciel stosuje układ frontalny.

Minidrama

Jest zabawą, polegającą na stworzeniu sytuacji teatralnej, w której uczniowie muszą odegrać scenkę, wykorzystując nowopoznane słownictwo bądź struktury gramatyczne. Sytuacja, którą odgrywają uczniowie powinna być jak najbardziej zbliżona do autentycznych sytuacji, w jakich mogą znaleźć się uczniowie, np. rozmowa kwalifikacyjna w języku rosyjskim. Uczniowie ćwiczą swą pamięć poprzez kontekstualizację, a więc zapamiętują leksykę bądź struktury zdaniowe w kontekście sytuacyjnym. Ponadto odgrywanie ról stwarza możliwość wykorzystywania motoryki i wrażeń zmysłowych dla lepszego opanowania materiału językowego. Technika ta jest szczególnie efektywna dla kinestetyków.

Projekt językowy

Jest zadaniem złożonym, które wykonują uczniowie w grupach bądź parach. Głównym założeniem projektu językowego jest stworzenie przez uczniów pracy, którą można później przedstawić jako produkt pracy grupowej. W ramach takiego projektu uczniowie mogą przygotować, np.:

  • wystawę fotograficzną z opisem w języku rosyjskim pod każdą z fotografii
  • przewodnik turystyczny po najpiękniejszych zakątkach Polski w języku rosyjskim
  • album malarstwa z opisem sylwetek malarzy rosyjskich


Uczniowie pracują w grupach bądź podgrupach i wspólnie tworzą pracę, która następnie jest prezentowana nauczycielowi i pozostałym uczniom w klasie. Tworzenie projektu językowego sprzyja rozwijaniu inteligencji interpersonalnej, uczy umiejętności negocjowanie i współpracy z innymi uczniami. Uczniowie uczą się kreatywnego myślenia i rozwijają inteligencję wzrokowo przestrzenną. Projekt językowy jest odpowiedni zarówno dla wzrokowców, słuchowców, jak i kinestetyków. Uczniowie czerpią dużo przyjemności z możliwości tworzenia,
projektowania, planowania czynności niezbędnych do wykonania zadania.

Debata

Często nazywana dyskusją polega na tym, że nauczyciel dzieli uczniów na grupy. Każda z grup przygotowuje argumenty za lub przeciw, a następnie nauczyciel rozpoczyna debatę na dany temat. Uczniowie przedstawiają swoje argumenty, próbując przekonać pozostałych uczniów do swoich racji. Uczniowie ćwiczą mówienie ze szczególnym naciskiem na płynność językową. W klasach o zróżnicowanym poziomie językowym uczniowie słabsi uczą się od swoich kolegów, którzy lepiej znają język rosyjski. Zanim rozpocznie się debata uczniowie w grupach zbierają swoje pomysły, zapisują je na kartce, aby łatwiej im było później przedstawić swoją argumentację. Uczniowie mają poczucie współzawodnictwa, gdyż próbują przekonać przeciwną grupę do swoich racji i starają się znaleźć na tyle silne kontrargumenty, żeby zwyciężyć w debacie.


Interaktywny charakter metod pracy na lekcji języka rosyjskiego jako obcego sprzyja rozwijaniu strategii uczenia się. Uczniowie mniej lub bardziej świadomie wyrabiają w sobie strategie, które będą wykorzystywać przy dalszej nauce języka. Nauczyciel powinien uświadamiać uczniom, jaki jest cel poszczególnych zadań wykonywanych na zajęciach. W ten sposób uczniowie staną się bardziej świadomi swoich preferencji w odniesieniu do stosowanych strategii uczenia się.


Podobne artykuły:


Bibliografia:


  • 89. W. Wilczyńska,"Uczyć się, czy być nauczanym?O autonomii w przyswajaniu języka obcego, PWN, Warszawa - Poznań, 1999 r., str.237
  • 90. A. Studenska, "Strategie uczenia się, a opanowanie języka niemacierzytsego", Żak, Warszawa, 2005 r., str.73
  • 97.  Н.Соосаар, Н.Замковая, Интерактивные методы преподавания.Настольная книга преподавателя, ЗАО Златоуст, СанктПетербург 2004


Artykuł jest ostatnim, z cyklu "Naucz się uczyć".


Artykuł jest fragmentem pracy magisterskiej pt: "Strategie uczenia się uczniów jako wyznaczniki efektywności procesu nauczania i uczenia się" autorstwa p. Moniki Widyawati Kepal, napisanej pod kierunkiem dr hab Ludmiły Szypielewicz na Wydziele Lingwistyki Stosowanej i Filologii Wschodniosłowiańskich - Instytut Rusycystyki; Uniwersytet Warszawski



Monika Widyawati Kepal Denis School

Dalej

x

0 komentarzy

Nie udało się dodać komentarza, spróbuj ponownie za chwilę

Komentarz powinien być dłuższy niż 5 znaków

Prosze wprowadzić prawidłowy adres e-mail

Nick powinien być dłuższy niż 4 znaki