Autoprezentacja i stres zawodowy

Autoprezentacja i stres zawodowy Photo credit: an untrained eye / Foter

Wyjaśniamy czym jest autoprezentacja i jakie może przybierać formy. Ponadto prezentujemy wyniki badań nad zachowaniem autoprezentacyjnym pracowników w obliczu stresu zawodowego.

Autoprezentacja rozumiana jest w psychologii jako intencjonalny proces kierowania lub „zarządzania” wrażeniem, jakie wywieramy na innych ludziach w sytuacjach społecznych interakcji. Potocznie oznaczać może dobre „sprzedawanie” samego siebie, „zakładanie masek” i „kostiumów dla roli”.

Autoprezentacja może przybierać różne formy; stosunkowo prostym sposobem prezentowania własnej osoby stają się rekwizyty i dekoracje: odpowiednio dobrany strój, fryzura, zapach używanych perfum, jak i wystrój wnętrza, w którym się przebywa. Bardziej złożoną formą autoprezentacji są kontakty społeczne: bywanie we wpływowych kręgach towarzyskich, uczestniczenie w prestiżowych imprezach lub odwrotnie – dystansowanie się od innych, przegranych czy też skompromitowanych.

Właściwie każde zachowanie może zostać wykorzystane do celów autoprezentacyjnych, nawet wybór uprawianych ćwiczeń fizycznych, dyscypliny sportowej, podejmowanie ryzyka, opalanie się czy jedzenie.

Sztuka autoprezentacji staje się ogromnie ważna nie tyle w sytuacjach dnia codziennego, co obliczu nowych wyzwań – sytuacji, w których można wiele zyskać lub – przeciwnie – stracić. Sytuacjom takim nieodłącznie towarzyszy stres, a procesy „kierowania wrażeniem” nasilają się. Pojawia się wówczas silna tendencja do selektywnego osłaniania pożądanych w danej sytuacji cech i zachowań – posiadanych, lub jedynie symulowanych.

Prezentowane tu badania nad autoprezentacją w obliczu stresu zawodowego dotyczyły zachowań pracowników w czterech sytuacjach: egzaminu zawodowego, krytyki ze strony przełożonego, ubiegania się o awans i biznesowego spotkania. Autoprezentacja w tych sytuacjach zawodowego stresu analizowana była w kontekście :

    • autoprezentacji pozytywnej (przedstawianie własnych kompetencji i zalet),
    • konformizmu (akcentowanie podobieństwa do partnera i jego opinii, zgadzanie się, potakiwanie),
    • podnoszenia wartości partnera (mówienie komplementów, schlebianie),
    • autodeprecjacji (przyznawanie się do własnych słabości i wad, mówienie o trudnościach rodzinnych czy zdrowotnych)
    • adonizacji (strategia autoprezentacji polegająca na eksponowaniu własnej atrakcyjności fizycznej i seksapilu).

Sytuacje stresogenne


Okazało się, że w sytuacji stresu zdawania egzaminu zawodowego w jednakowym stopniu zarówno mężczyźni, jak i kobiety najczęściej skłonni byli posługiwać się techniką konformizmu, podkreślali oni również, że wykłady egzaminatora były ciekawe i inspirujące. W podobnym stopniu preferowali techniki autoprezentacji pozytywnej, jak również stawiali na swój wdzięk i osobisty urok.

W sytuacji krytyki przez przełożonego zarówno kobiety jak i mężczyźni najczęściej akcentowali własne kompetencje i fachowość. Taktyka ta przeważała, ale jednocześnie ludzie wykorzystywali (mniej chętnie) technikę podnoszenia wartości partnera (komplementy i uznanie kompetencji szefa) oraz opisywali problemy osobiste uniemożliwiające dobre wykonanie pracy. Mężczyźni nieco częściej niż kobiety wybierali technikę konformizmu, zaś kobiety chętniej niż mężczyźni stosowały adonizację (akcentowały swój wdzięk i robiły „smutne oczy”).

W sytuacji biznesowego lunchu mężczyźni istotnie częściej stosowali taktykę prawienia komplementów, natomiast kobiety – potakiwania, zgadzania się z opiniami partnera. W sytuacjach zawodowego stresu o najmniej formalnym charakterze jakimi są np. biznesowe obiady, w relacjach z osobami przeciwnej płci pojawiają się zatem różnice międzypłciowe polegające na prezentowaniu typowo męskich (komplementy, adorowanie) i typowo kobiecych (uległość) zachowań autoprezentacyjnych.


W sytuacji pojawiania się przed pracownikiem perspektywy awansu zawodowego najczęściej stosowaną taktyką była autoprezentacja pozytywna. Co ciekawe zarówno kobiety, jak i mężczyźni często stosowali technikę autodeprecjacji, polegającą na sugerowaniu szefowi, że daleko im do jego kompetencji, konformizmu oraz schlebiania. Różnice międzypłciowe pojawiły się w stosowaniu taktyki w adonizacji, którą istotnie częściej skłonne były wybierać kobiety. W życiu zawodowym akcentowanie zewnętrznej atrakcyjności intensywniej pojawia się u kobiet, które w większym stopniu niż mężczyżni są przekonane o dużym znaczeniu atrakcyjności fizycznej w kreowaniu swego zawodowego wizerunku. Ogólnie, zgodnie ze stereotypami, kobiety przywiązują większą wagę do własnego wyglądu zewnętrznego, a adonizacja jest bardziej zgodna ze stereotypem kobiecości.

Wybór strategii


Ogółem okazuje się, że pośród stosowanych przez kobiety i mężczyzn strategii, preferowanymi taktykami są głównie autoprezentacja pozytywna i konformizm. Często stosowana jest adonizacja i podnoszenie wartości partnera. Natomiast najrzadziej wybieraną strategią w pracy zawodowej jest autodeprecjacja.

W obliczu stresu zawodowego ludzie wykazują zatem skłonność do posługiwania się głównie strategiami autoprezentacji pozytywnej, konformizmu, adonizacji i podnoszenia wartości partnera. Jest ona całkowicie uzasadniona albowiem taktyki te stanowią zachowania wyzwalające lubienie i zwiększające atrakcyjność interpersonalną. Natomiast taktyka autodeprecjacji jako rodzaj autoprezentacji „nie wprost” jest w pracy zawodowej najrzadziej stosowana, ponieważ jej skuteczność wymaga zarówno sporych umiejętności, jak i określonych warunków sytuacyjnych wyzwalających działanie społecznej reguły „pomagania słabszemu”. Jednocześnie eksponowaniu zalet niejednokrotnie towarzyszy skromne „przyznawanie się” do własnych (najlepiej mało ważnych i nielicznych) wad. W „skromnościowej” autoprezentacji najbardziej skuteczne jest prezentowanie takich wad, które jednocześnie mogą być pojmowane jako zalety. Przykładowo, czy nie zrobi dobrego wrażenia, gdy „przyznamy się”, że naszą największą wadą jest zbytni perfekcjonizm?


Źródło: Czytelnia - www.profirma.com.pl

Podobne artykuły:

ProFirma Sp. z o.o., Oddział Warszawa