Metody rozwiązywania sporów. Sąd czy mediacja?

Metody rozwiązywania sporów. Sąd czy mediacja? Image courtesy of by David Castillo Dominici/FreeDigitalPhotos.net

Czy mediacja okaże się tą alternatywą, która pomoże w rozwiązywaniu konfliktów?

To pytanie polscy przedsiębiorcy zadają sobie coraz częściej, gdyż stało się ono w ostatnim czasie bardzo aktualne. Przeciążone sądy oraz długi czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy frustruje nie tylko przedsiębiorców, ale również opinię publiczną. Wyraźny kryzys tradycyjnego sądownictwa prowadzi nas zatem do poszukiwania alternatywnych metod rozwiązywania konfliktów. Czy mediacja okaże się tą alternatywą, która pomoże w rozwiązywaniu konfliktów? Zapewne czas pokaże.

Chcąc uchwycić różnice pomiędzy tradycyjnym systemem rozwiązywania konfliktów, jakim jest system sądowniczy oparty na koncepcji adjudykacyjnej, a systemem opartym na formach alternatywnych, takich jak mediacja, trzeba powiedzieć o podstawach funkcjonowania obu systemów.

System sprawiedliwości karnej

Obecnie obowiązujący system prawny - zwany tradycyjnym czy systemem sprawiedliwości karnej - oparty jest na koncepcji poniesienia kary za wyrządzone krzywdy. Ten system skupia swoją uwagę na oskarżonym, jego motywach, stopniu jego winy i adekwatności kary względem wyrządzonej krzywdy. Poważną wadą tego systemu jest brak zgodności pomiędzy sprawiedliwością a uczciwością, wynikającą z norm prawnych decydujących o rezultatach danej sprawy. Posłużę się przykładem dla uwydatnienia owej różnicy. Jeżeli sprawca ukradnie bardzo bogatemu człowiekowi określoną rzecz i taką samą rzecz ukradnie biednemu człowiekowi, który na tę rzecz długo i ciężko pracował, to według obecnego systemu sprawiedliwości sprawca ponosi podobną karę za oba występki. Z punktu widzenia sprawiedliwości równa kara jest jak najbardziej uzasadniona, natomiast nie zawiera ona cech uczciwości. Z kolei mediacja opiera się na koncepcji tzw. sprawiedliwości naprawczej, której filozofia polega na rozpatrywaniu sprawy z punktu widzenia stron, ich roli w całej sytuacji oraz potrzebach naprawienia wyrządzonych krzywd. Do oczekiwań pokrzywdzonego powinno się dopasowywać ewentualne obowiązki sprawcy, naprawienia wyrządzonej szkody. Mamy tu do czynienia z możliwością oceny sytuacji obu stron i zrozumienia ich stanowisk w danej sprawie. Pod tym względem mediacja uzyskuje pewną przewagę nad tradycyjnym sądownictwem.

Podobne artykuły:

Jest to podstawowa różnica dzieląca te dwa systemy rozwiązywania konfliktów, niemniej jednak nie może ona decydować o wyborze środka z praktycznego punktu widzenia. Czynnikami decydującymi o tym, która forma okaże się atrakcyjniejsza dla osób uwikłanych w konflikt są: szybkość postępowania, koszty postępowania i wynik postępowania. Weźmiemy pod uwagę wymienione czynniki determinujące wybór metody rozwiązywania konfliktów.

Po pierwsze wysoka elastyczność

Pierwszym czynnikiem decydującym o wyborze metody rozwiązania konfliktu jest szybkość danego postępowania. Niestety obecnie w polskim systemie sądowniczym poważną plagą stała się przewlekłość postępowania sądowego, a co za tym idzie znacznie rozbudowane ramy czasowe rozpatrywanych spraw. Pod względem szybkości mediacja zdecydowanie przeważa nad sądami i nie podlega to właściwie dyskusji. Mediacja posiada jednak jeszcze jedną dodatkową bardzo ważną cechę, mianowicie wysoką elastyczność w określaniu ram czasowych i terminów przeprowadzenia mediacji. Jest to istotna zaleta, szczególnie dla przedsiębiorców. O ile możemy mówić o ramach czasowych procesu sądowego, to skomplikowana sprawa może trwać nawet kilka lat, z kolei mediacja, w zależności od intensywności, maksymalnie kilkanaście miesięcy. Po takim czasie brak porozumienia oznacza zwykle niemożność osiągnięcia porozumienia w drodze mediacji.

Koszty

Jeżeli chodzi o koszty postępowania, to również przewagę osiąga mediacja. Może nie tak spektakularną jak w przypadku szybkości postępowania, niemniej jednak wypada zdecydowanie korzystniej niż postępowanie sądowe. Wysokość kosztów sądowych w drobnych sprawach gospodarczych jest zapewne porównywalna z kosztami mediacji, jednak sprawy o dużej wartości sporu zdecydowanie lepiej wypadają w kosztach przy zastosowaniu mediacji. Przykładem jest wniesienie pozwu dla sprawy o zapłatę należności, gdzie wartość sporu wynosi 400 tys. zł, to 20 tys. zł samej opłaty stosunkowej. W przypadku mediacji, rozpoznanie sprawy kosztowałoby pomiędzy 2 tys. zł a 4 tys. zł. Należy także wspomnieć o kosztach dodatkowych związanych z rozpatrzeniem sprawy w sądzie, takich jak inne opłaty sądowe czy koszt adwokata. Natomiast w przypadku mediacji dochodzą opłaty godzinowe dla mediatorów, które wahają się od ok. 200 zł do 1000 zł, w zależności od mediatora i stopnia skomplikowania sprawy. Atutem mediacji jest jednak elastyczność stawek, czyli możliwość ich negocjowania i możliwość ustalenia wynagrodzenia mediatora proporcjonalnie do wartości sporu.

Wynik postępowania

Trzecim czynnikiem decydującym o wyborze środka rozwiązania konfliktów jest wynik owego postępowania. W tym przypadku sprawa jest bardzo skomplikowana i nie można jej wyjaśnić w kilku zdaniach. Zazwyczaj ludzie sceptycznie nastawieni do mediacji mówią, iż decydując się na to rozwiązanie, nie mają gwarancji osiągnięcia porozumienia. Zapewne mają rację, jednak należy zaznaczyć, że w przypadku sądu także nie ma gwarancji osiągnięcia porozumienia, wręcz przeciwnie - sprawa sądowa grzebie szanse na porozumienie. Ważny jest w tym przypadku fakt, iż najłatwiej akceptujemy rozwiązania, na które mieliśmy wpływ, pomimo że są one dla nas mniej korzystne. W przypadku rozstrzygnięć sądowych, wynik dla nas niekorzystny najczęściej uznajemy za niesprawiedliwy, mimo iż jest on stosunkowo obiektywny, nie zawiera jednak cech subiektywnej uczciwości, o której wspominałem wcześniej. Sytuacja taka prowadzi często do wykorzystywania środków odwoławczych do granic możliwości, doprowadzając sprawy aż do instytucji Unijnych. Stosując mediację nie czynimy ze strony przeciwnej wroga, co niestety ma miejsce podczas rozprawy sądowej. Mediacja nie tylko nie pogarsza naszych relacji z kontrahentem, ale może je również poprawić, co jest bardzo ważne w przypadku gdy zależy nam na tych relacjach.
Istnieje jeszcze szereg pośrednich czynników, które decydują o tym, iż mediacja jest ciągle drugorzędnym wyjściem. Są to czynniki społeczne, takie jak brak doświadczeń z tego typu rozwiązaniami oraz przywiązanie do tradycyjnych rozwiązań rozstrzygania sporów.

Minusy mediacji

Pomimo zdecydowanej przewagi mediacji nad sądem, w przyjętych w ocenie kryteriach jest pewien minus mediacji, jako metody rozwiązywania sporów. Wada ta ma podstawy psychologiczne, a co za tym idzie, decydujące znaczenie w wyborze pomiędzy mediacją a sądem. Cechą, która tak deprymuje, jest ponoszenie odpowiedzialności za wynik. W przypadku mediacji cała odpowiedzialność za osiągnięcie rozwiązania spoczywa na stronach i nikt ich z tej odpowiedzialności nie zwolni. Natomiast w rozprawach sądowych odpowiedzialność rozkłada się na wiele czynników: słaby adwokat, zły sędzia, głupie przepisy. Tym podobne przykłady odsuwają odpowiedzialność od naszej osoby. Należy jednak pamiętać, że warto brać odpowiedzialność we własne ręce. Wiedzą o tym zapewne Ci, którzy dzięki ponoszeniu odpowiedzialności spełnili swoje marzenia. Ci, którzy raz w życiu zostali obarczeni odpowiedzialnością, wiedzą, że warto.

Podobne artykuły:


Paweł Nykiel Gazeta Małych i Średnich Przedsiębiorstw