Typologia MBTI a teoria osobowości

Typologia MBTI a teoria osobowości Image courtesy of David Castillo Dominici/FreeDigitalPhotos.net

Wyniki badań MBTI są uważane za wyjątkowo wiarygodne i znaczące dla osób podejmujących decyzje o przyjmowaniu menedżerów do pracy. Stosuje się je również przy rozwiązywaniu problemów pojedynczych osób.

Typologia MBTI opiera się na koncepcji osobowości Junga. Podstawowe pojęcia (parametry) to pary: ekstrawersja - introwersja oznaczane literami E i I, myślenie - uczucia, dla których wprowadzono skróty T i F, oraz intuicja - doznania oznaczone symbolami N i S. Amerykańskie badaczki wprowadziły jedną nową parę, a mianowicie ocenianie - obserwowanie oznaczane jako J i P. Tak więc typologia Myers i Briggs przedstawia kombinację czterech - jakże by inaczej - dymensji (par przeciwstawnych) i wyróżnia szesnaście typów osobowościowych.

Specjaliści z dziedziny personalistyki, łowcy głów, osoby zajmujące się teoriami zasobów ludzkich i różnymi innymi odmianami zarządzania ludźmi rzucili się na tę koncepcję jak drapieżne zwierzęta i zaczęli ją wykorzystywać na bardzo szeroką skalę. Formularze MBTI musieli wypełniać pracownicy takich znanych firm jak Apple Computer, Exxon, AT&T, CityCorp, General Electric, Honeywell, McDonald"s lub 3M.

Zalety typologii

Skąd to zainteresowanie, popularność? Powodów jest kilka. Wyniki badań są uważane za wyjątkowo wiarygodne i znaczące dla osób podejmujących decyzje o przyjmowaniu menedżerów do pracy. Stosuje się je również przy rozwiązywaniu problemów pojedynczych osób.

Typologia jest też prostym i praktycznym, a przy tym wiarygodnym narzędziem, które służy do precyzowania wymagań dla określonych funkcji lub stanowisk pracy i w odniesieniu do kandydatów ubiegających się o nie. Jest pomocna przy szukaniu uzupełniających się typów przełożonych i podwładnych oraz ustalaniu optymalnego składu zespołów pracowniczych. Przy jej pomocy można też ustalić osobowość, preferencje seksualne oraz temperament i wybrać odpowiedniego partnera. Można również określić predyspozycje istotne przy wyborze kierunku studiów. Pedagodzy mogą bowiem uzyskać wskazówki na temat tego, jak w trakcie procesu nauczania postępować z różnymi rodzajami osobowości.

Niezmiernie istotną sprawą i korzystnym aspektem tej typologii jest to, że stwierdza ona fakty, ale ich nie ocenia. Daje dzięki temu obiektywny opis osoby. Stosowane dość często testy na inteligencję osadzają ludzi w pewnej hierarchii. Wyniki są absolutne albo względne i o niekorzystnym wydźwięku. MBTI nie ustala, kto jest lepszy, a kto gorszy, tylko "jaki jest". Nie narzuca koncepcji, jaki ma być. Nie zagraża pozytywnej samoocenie i nie narusza wiary we własne siły. Wręcz przeciwnie - proponuje wyjaśnienia, dlaczego niektóre aspekty nie funkcjonują, dlaczego niektórzy ludzie nie mogą się ze sobą porozumieć. Oprócz tego daje możliwość identyfikacji niekorzystnych zjawisk, a następnie ich wyjaśnienia, zrozumienia i na podstawie tego - aktywnej korekty. Opisuje preferencje, typy ukierunkowania i nie ocenia zdolności ani umiejętności. Żadna z preferencji nie jest uważana za nadrzędną, wszystkie są tak samo istotne. Należy jeszcze raz podkreślić, że typologia powstała na solidnej bazie teoretycznej Junga i jest zweryfikowana za pomocą niekwestionowanych narzędzi empirycznych.

W związku z odrodzeniem starożytnej teorii typologii osobowości powstało szereg nowych związanych z tym koncepcji. W naszym tekście już wiele razy użyliśmy pojęcia osobowość. Najwyższy czas, aby je dokładniej zdefiniować.

Pojęcie osobowości

Osobowości nie można dotknąć ani bezpośrednio obserwować, jak to robimy z minerałem czy żywym organizmem. To pojęcie jest trudne do określenia i zdefiniowania za pomocą zmysłów, dlatego też definicje będą się znacznie od siebie różnić. Żadna z nich nie została przyjęta bez zastrzeżeń. Część osób na pewno zgodzi się z tym, że osobowość reprezentuje takie cechy charakterystyczne, z których w sposób jednoznaczny i przewidywalny można wnioskować o zachowaniu danej osoby. W psychologii istnieją jednak również trendy, które całkowicie negują zarówno istnienie osobowości, jak i samo jej pojęcie. Bez względu na to ludzie zawsze będą się starali zrozumieć i przewidywać działania innych. Systematycznym badaniem osobowości człowieka zajmuje się psychologia, która proponuje kilka wersji tego pojęcia.

Słownik Webstera pod hasłem "osobowość" podaje kilka znaczeń, z których cytujemy te istotne dla naszych rozważań.

  • Wyraźny aspekt czyjegoś charakteru, który oddziałuje na innych.
  • Człowiek w sensie ucieleśnienia zbioru cech.
  • Zbiór fizycznych, duchowych, emocjonalnych i społecznych cech jednostki.
  • Ujednolicony wzorzec behawioralnych cech osobniczych (...).
  • Coś, co postrzegamy jako analogię niepowtarzalnej istoty ludzkiej, podobnie jak atmosferę związaną z danym miejscem lub obiektem.

To tyle z słownika. Jedna z bardziej popularnych teorii definiuje osobowość jako "niepowtarzalny i względnie stabilny wzorzec zachowań, myślenia i emocji prezentowany przez daną osobę"2. Osobowość wyraża więc zbiór stałych cech, dzięki którym jeden człowiek różni się od innych.

Jedną z najczęściej cytowanych definicji jest klasyczne podejście Gordona Allporta sformułowane ponad pięćdziesiąt lat temu. Według niego zachowania ludzkie możemy rozpatrywać w dwóch aspektach - adaptatywnym i ekspresywnym. Oba zawsze pojawiają się równocześnie, jako przejawy zachowań w poszczególnych sytuacjach3.

Adaptatywny i ekspresywny

Aspekt adaptatywny funkcjonuje w kierunku od zewnątrz do środka, a ekspresywny - od środka na zewnątrz. Stosunek tych rodzajów zachowań jest determinowany poprzez "centralę" stanowiącą system mniej lub bardziej kooperatywny uważany za osobowość jednostki. Według tej teorii zasady psychologii muszą być w stanie wyjaśnić i przewidzieć rozwój oraz zachowanie konkretnej osoby wybranej w przypadkowy sposób. Musi się to odbyć w ramach jakiejś racjonalnej normy zwanej normą idiograficzną. Menedżer pracuje głownie z ludźmi, musi więc lepiej niż inni rozumieć i wyjaśniać ich zachowanie, a także powinien je przewidywać. W tym przypadku typologia osobowości może okazać się nad wyraz użyteczna. Kolega Allporta, Salvatore Maddi, opisał osobowość jako:

Stabilny zbiór własności i skłonności decydujących o cechach wspólnych i indywidualnych w zachowaniach psychologicznych (myślenie, uczucia i czyny) ludzi w wymiarze czasowym, którego nie można zrozumieć w prosty sposób jako wyniku społecznych i biologicznych aspektów danej chwili4.

Definicja może się wydać zbyt obszerna, ale zawiera szereg istotnych elementów.

Po pierwsze, nie ma w niej nic na temat tego, że wpływ osobowości jest ograniczony jedynie do pewnych zachowań, sytuacji lub określonych osób. Innymi słowy, jest to próba zrozumienia i opisania zachowań wszystkich ludzi w całym czasie5. Niektórzy autorzy idą dalej w swoich rozważaniach, twierdząc, że próba definiowania pojęcia osobowości nie jest niczym innym niż próbą wyrażenia istoty cech ludzkich.

Po drugie, wyrażenie "cechy wspólne i różnice" zwraca uwagę na inny aspekt zachowań. Stare porzekadło mówi, że człowiek jest w pewnym sensie jednocześnie:

  • taki jak wszyscy inni ludzie,
  • taki jak niektórzy,
  • wyjątkowy - nie ma takiego drugiego.

Przyczyny różnic osobowościowych

W psychologii od dawien dawna toczy się dyskusja na temat tego, co ma większy wpływ na kształtowanie się osobowości - cechy dziedziczne czy wychowanie i środowisko życia.

Jest to spór tak stary, jak odwieczny dylemat filozofów: co było pierwsze - jajko czy kura. Czy osobowość jest zdeterminowana już w chwili narodzin czy też tworzy się w trakcie dojrzewania w interakcjach z otaczającym światem? Na takie pytania nie można dać konkretnych, czarno-białych odpowiedzi. Spróbujmy dokładniej przeanalizować niektóre z elementów, które mogą z pewnością wywierać wpływ na rozwój i jakość osobowości.

Dziedziczność

Dziedziczność dotyczy tych aspektów osobowości, które zostały zdeterminowane w chwili poczęcia. W opinii społecznej istnieje głębokie przekonanie, że genetyka jest podstawą osobowości. Opinie typu "wykapany tata" albo "nie mogła tego odziedziczyć po nikim z naszej rodziny" wynikają właśnie z takiego pojmowania istoty rzeczy. Dziedziczność ma znaczący wpływ na cechy fizyczne takie jak figura, podobieństwo, kolor oczu lub włosów, system nerwowy, muskulatura itp. Najcenniejszym źródłem informacji w tej kwestii są badania nad bliźniętami jednojajowymi. Wiadomo, że mają one prawie identyczny materiał genetyczny, ponieważ zarodki powstały na skutek podziału już zapłodnionego jajeczka, w którym zostały "zapisane" wszystkie geny nowo powstałej istoty. Szczególnie interesujące są dane o bliźniętach, z których część była wychowywana razem, a część oddzielnie. Stwierdzono na przykład, że bliźnięta wychowane w różnych rodzinach są pod pewnymi względami bardziej do siebie podobne niż wychowywane razem przez całe życie. W przypadku innych cech jest odwrotnie. Można stwierdzić wyraźny wpływ środowiska - trochę inaczej rozwijały się bliźnięta, które wychowywały się razem i tworzyły dla siebie najbliższe "środowisko", a nieco inaczej te, w przypadku których nie było takiej możliwości. Z tych badań możemy wysnuć kilka wniosków:

  • Dziedziczność stanowi potencjał, który rozwinie się dopiero w trakcie wychowania i pod wpływem środowiska.
    Ilość każdego składnika jest proporcjonalnie zdeterminowana przez stan środowiska.
  • W stosunku do poszczególnych cech osobowości możemy zauważyć bardzo zmienny zakres działania zarówno dziedziczności, jak i środowiska.
  • Żeby zrozumieć daną osobowość, należy wziąć pod uwagę oba składniki dziedziczności - genetyczny i uzyskany wskutek wychowania - oraz ich wzajemną interakcję.
  • Dziedziczność determinuje zakres możliwości cech; dopiero w tak utworzonych ramach decydującą rolę odgrywa wpływ środowiska. Uważa się, że genetyka jest odpowiedzialna za około 60 - 70% różnic osobowościowych, a wychowanie za pozostałych 30 - 40%7.

Kultura

W najogólniejszym znaczeniu kultura oznacza różnorodność sposobów, na jakie różne społeczeństwa lub populacje organizują swoje życie. Antropolodzy już dawno dostrzegli, jak wielką rolę kultura odgrywa w tworzeniu osobowości człowieka8. Osoby urodzone w danej cywilizacji podlegają wpływom wartości, tradycji i norm akceptowanych przez społeczeństwo. Muszą przestrzegać zasad, które są uważane za właściwe. Kultura odpowiada za oczekiwania i role, które są konieczne do życia w tej społeczności. Faktem jest, że kultura jest czynnikiem unifikującym, może zawierać w swoich ramach nawet ekstremalne różnice wynikające z cech osobowościowych poszczególnych osób. Znany jest rozdźwięk pomiędzy etyką katolicką i protestancką w ramach jednej kultury chrześcijańskiej. W Indiach życie członków poszczególnych kast znacznie się różni, choć patrząc z oddali, można uznać, że to jeden obszar kulturowy.

Rodzina

Rodzina jest pierwotną grupą społeczną i kształtuje człowieka od jego wczesnego dzieciństwa. Rodzice i rodzeństwo odgrywają dominującą rolę w życiu dziecka i determinują jego rozwój. Istotny wpływ ma również dalsza rodzina - dziadkowie, rodzeństwo rodziców oraz ich dzieci. Wpływ rodziców jest decydujący w szczególności w następujących dziedzinach:

  • Rodzice swoimi zachowaniami wywołują sytuacje, które prowokują pewien typ zachowań u ich dzieci.
  • Rodzice funkcjonują jak wzory, modele zachowań, które mają przeważnie znaczący wpływ na dzieci. Z reguły jest to wpływ pozytywny. Jeżeli dzieci identyfikują się z tymi wzorami, to przejmują je, a kiedy wpływ jest negatywny, odrzucają.
  • Poprzez swe postępowanie rodzice wybiórczo nagradzają i karzą pewne rodzaje zachowań9.

Przynależność do grupy

Rodzina to tylko jedna z grup, do której należy człowiek. Ludzie w trakcie swego życia należą do wielu różnych grup - od kolegów z piaskownicy w dzieciństwie, klasy w szkole, drużyny sportowej do współpracowników i członków klubów. W grupach ta sama osoba może odgrywać wiele ról, zdobywać doświadczenia i przeżycia, które z pewnością wywierają wpływ na jej późniejsze życie.

Doświadczenia życiowe

Jak już stwierdziliśmy, oprócz elementów genetycznych na rozwój osobowości mają wpływ także czynniki kulturowe, rodzinne i przynależność do grup. Są to elementy, które dotyczą przeważnie innych osób. Musimy wziąć pod uwagę jeszcze wpływ specyficznych i wyjątkowych zdarzeń, które spotykają człowieka. Udowodniono, że na przykład poczucie własnej wartości uzależnione jest od bardzo osobistych doświadczeń, do których należą możliwości osiągania swoich celów, rozwój ambicji, niesprawianie zawodu i postępowanie w taki sposób, aby osiągać więcej, niż oczekują inni, zdolność wywierania wpływu na innych, zwyciężanie własnych słabości.

Sytuacje

Jakkolwiek osobowość jest względnie niezmienna i stabilna, to jej konkretne przejawy są także funkcją zaistniałych sytuacji. Różne sytuacje wymagają odmiennych reakcji i zachowań, a także aktywizują różne elementy osobowości. Osobowości nie można traktować oddzielnie bez względu na wpływ zmiennych wynikających z kontekstu zdarzeń.

Pomimo że założenie o zależności naszych zachowań od zaistniałych sytuacji wydaje się dobrze uzasadnione i logiczne, psycholodzy nie utworzyli na razie zadowalającej klasyfikacji i typologii różnych typów sytuacji. Nie zdołali nawet ustalić, na podstawie jakich parametrów należałoby oceniać te okoliczności. "Na razie widocznie nie zbliżamy się do utworzenia takiego systemu klasyfikacji sytuacji, który umożliwiłby ich systematyczną analizę" - twierdzi psycholog L. Schrest12. Pomimo wszystko wiemy, że niektóre sytuacje mają większy wpływ na osobowość niż inne. Nawiązując do ewentualnych przyszłych taksonomii, należy wspomnieć, że sytuacje różnią się na przykład tym, jak wiele ograniczeń nakładają na nasze typowe zachowanie. Są sytuacje, w których tych ograniczeń jest wiele, na przykład egzamin w szkole, rozmowa kwalifikacyjna przed przyjęciem do pracy, msza w kościele itp. Mamy też do czynienia z takimi sytuacjami, w których barier jest znacznie mniej - impreza u przyjaciół, spacer w plenerze i inne.

Jak powstała typologia MBTI?


Tekst jest fragmentem książki autorstwa Michala Čakrta pt.: "Kto jest kim. Typy osobowości dla menedżerów" ; Wydawnictwo Onepress.pl

  • 1J. Greenberg, R.A. Baron: Behavior in Organizations: Understanding and managing the Human Side of Work (4th Ed.), Needham Heighs, Allyn and Bacon 1993, s. 216.
  • 2D.M. Buss, N. Cantor: Personality Psychology: Recent Trends and Emerging Directions, New York, Springer 1989.
  • 3Porównaj: K.B. Madsen: Teorie motivace, Praha, Academia 1972, s. 125.
  • 4S.R. Maddi: Personality Theories: A Comparative Analysis (4th Ed.),Homewood, Dorsey 1980, s. 10.
  • 5C.S. Hall, G. Lindzey: Theories of Personality (3rd Ed.), New York, Wiley 1978, s. 17.
  • 6Tamże, s. 35 i następne
  • 7Patrz: L.A. Pervin: Current Controversies and Issues in Personality (2nd Ed.), New York, Wiley 1984, s. 36 i następne
  • 8B.S. Loss: Cross-Cultural Pattern in the Training of Children: An Evolutionary Perspective, Journal of Comparative Psychology, Vol 103, 1989, s. 31 - 309.
  • 9L.A. Pervin: Personality: Theory and Research (4th Ed.), New York, Wiley 1984, s.10.
  • 10I. Janis, G.F. Mahl, I. Kagan, R.P. Holt: Personality: Dynamics, Development and Assessment, New York, Hartcourt, Brace and World 1969, s. 555.
  • 11Janis et al., Ibidem, s. 552.
  • 12L. Schrest: Personality, w: M.R. Rosenzweig, L.W. Porter (ed).: Annual Review of Psychology, Vol.27, Palo Alto, CA: Annual Reviews, 1976, s. 10.
  • 13Porównaj: J. Jacobi, Psychologie C.G. Junga, Praha, J. Kocourek 1991, s. 14.
  • 14W. Shakespeare: Hamlet, przekład J. Paszkowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986, s. 89 - przyp. tłum.


Grupa Wydawnicza HELION SA Onepress.pl

Dalej

x

4 komentarze

Nie udało się dodać komentarza, spróbuj ponownie za chwilę

Komentarz powinien być dłuższy niż 5 znaków

Prosze wprowadzić prawidłowy adres e-mail

Nick powinien być dłuższy niż 4 znaki

  • dmk dmk

    Znam typologię podobną do MBTI - można ją znaleźć na socjonika.pl

    2007-10-23 00:23:07

    Oceniono 1 razy

    1
    x

    Odpisz na ten komentarz

  • Przemek Duchniewicz Przemek Duchniewicz

    Ciekawa książka, wiele bardzo dobrych przykładów z książki Otto Kroegera "Type Talk at Work". Warsztat prowadzony przez Otto był jednym z najciekawszych i ważniejszych w moim życiu. Więcej informacji na temat polskiej wersji kwestionariusza MBTI można znaleźć na stronie www.forid.pl

    2010-01-08 23:32:01

    Oceniono 0 razy

    x

    Odpisz na ten komentarz

  • Przemek Duchniewicz Przemek Duchniewicz

    Ciekawa książka, wiele bardzo dobrych przykładów z książki Otto Kroegera "Type Talk at Work". Warsztat prowadzony przez Otto był jednym z najciekawszych i ważniejszych w moim życiu. Więcej informacji na temat polskiej wersji kwestionariusza MBTI można znaleźć na stronie www.forid.pl

    2010-01-08 23:32:21

    Oceniono 0 razy

    x

    Odpisz na ten komentarz

  • Gość Gość

    Typologia jest też prostym i praktycznym, a przy tym wiarygodnym narzędziem, które służy do precyzowania wymagań dla określonych funkcji lub stanowisk pracy i w odniesieniu do kandydatów ubiegających się o nie. Jest pomocna przy szukaniu uzupełniających się typów przełożonych i podwładnych oraz ustalaniu optymalnego składu zespołów pracowniczych. Przy jej pomocy można też ustalić osobowość, preferencje seksualne oraz temperament i wybrać odpowiedniego partnera. Można również określić predyspozycje istotne przy wyborze kierunku studiów. Pedagodzy mogą bowiem uzyskać wskazówki na temat tego, jak w trakcie procesu nauczania postępować z różnymi rodzajami osobowości. Niezmiernie istotną sprawą i korzystnym aspektem tej typologii jest to, że stwierdza ona fakty, ale ich nie ocenia. Daje dzięki temu obiektywny opis osoby. Stosowane dość często testy na inteligencję osadzają ludzi w pewnej hierarchii. Wyniki są absolutne albo względne i o niekorzystnym wydźwięku. MBTI nie ustala, kto jest lepszy, a kto gorszy, tylko „jaki jest”. Nie narzuca koncepcji, jaki ma być. Nie zagraża pozytywnej samoocenie i nie narusza wiary we własne siły. Wręcz przeciwnie - proponuje wyjaśnienia, dlaczego niektóre aspekty nie funkcjonują, dlaczego niektórzy ludzie nie mogą się ze sobą porozumieć. Oprócz tego daje możliwość identyfikacji niekorzystnych zjawisk, a następnie ich wyjaśnienia, zrozumienia i na podstawie tego - aktywnej korekty. Opisuje preferencje, typy ukierunkowania i nie ocenia zdolności ani umiejętności. Żadna z preferencji nie jest uważana za nadrzędną, wszystkie są tak samo istotne. Należy jeszcze raz podkreślić, że typologia powstała na solidnej bazie teoretycznej Junga i jest zweryfikowana za pomocą niekwestionowanych narzędzi empirycznych. W związku z odrodzeniem starożytnej teorii typologii osobowości powstało szereg nowych związanych z tym koncepcji. W naszym tekście już wiele razy użyliśmy pojęcia osobowość. Najwyższy czas, aby je dokładniej zdefiniować. Pojęcie osobowości Osobowości nie można dotknąć ani bezpośrednio obserwować, jak to robimy z minerałem czy żywym organizmem. To pojęcie jest trudne do określenia i zdefiniowania za pomocą zmysłów, dlatego też definicje będą się znacznie od siebie różnić. Żadna z nich nie została przyjęta bez zastrzeżeń. Część osób na pewno zgodzi się z tym, że osobowość reprezentuje takie cechy charakterystyczne, z których w sposób jednoznaczny i przewidywalny można wnioskować o zachowaniu danej osoby. W psychologii istnieją jednak również trendy, które całkowicie negują zarówno istnienie osobowości, jak i samo jej pojęcie. Bez względu na to ludzie zawsze będą się starali zrozumieć i przewidywać działania innych. Systematycznym badaniem osobowości człowieka zajmuje się psychologia, która proponuje kilka wersji tego pojęcia. Słownik Webstera pod hasłem „osobowość” podaje kilka znaczeń, z których cytujemy te istotne dla naszych rozważań. * Wyraźny aspekt czyjegoś charakteru, który oddziałuje na innych. * Człowiek w sensie ucieleśnienia zbioru cech. * Zbiór fizycznych, duchowych, emocjonalnych i społecznych cech jednostki. * Ujednolicony wzorzec behawioralnych cech osobniczych (…). * Coś, co postrzegamy jako analogię niepowtarzalnej istoty ludzkiej, podobnie jak atmosferę związaną z danym miejscem lub obiektem. To tyle z słownika. Jedna z bardziej popularnych teorii definiuje osobowość jako „niepowtarzalny i względnie stabilny wzorzec zachowań, myślenia i emocji prezentowany przez daną osobę”2. Osobowość wyraża więc zbiór stałych cech, dzięki którym jeden człowiek różni się od innych. Jedną z najczęściej cytowanych definicji jest klasyczne podejście Gordona Allporta sformułowane ponad pięćdziesiąt lat temu. Według niego zachowania ludzkie możemy rozpatrywać w dwóch aspektach - adaptatywnym i ekspresywnym. Oba zawsze pojawiają się równocześnie, jako przejawy zachowań w poszczególnych sytuacjach3. Aspekt adaptatywny funkcjonuje w kierunku od zewnątrz do środka, a ekspresywny - od środka na zewnątrz. Stosunek tych rodzajów zachowań jest determinowany poprzez „centralę” stanowiącą system mniej lub bardziej kooperatywny uważany za osobowość jednostki. Według tej teorii zasady psychologii muszą być w stanie wyjaśnić i przewidzieć rozwój oraz zachowanie konkretnej osoby wybranej w przypadkowy sposób. Musi się to odbyć w ramach jakiejś racjonalnej normy zwanej normą idiograficzną. Menedżer pracuje głownie z ludźmi, musi więc lepiej niż inni rozumieć i wyjaśniać ich zachowanie, a także powinien je przewidywać. W tym przypadku typologia osobowości może okazać się nad wyraz użyteczna. Kolega Allporta, Salvatore Maddi, opisał osobowość jako: Stabilny zbiór własności i skłonności decydujących o cechach wspólnych i indywidualnych w zachowaniach psychologicznych (myślenie, uczucia i czyny) ludzi w wymiarze czasowym, którego nie można zrozumieć w prosty sposób jako wyniku społecznych i biologicznych aspektów danej chwili4. Definicja może się wydać zbyt obszerna, ale zawiera szereg istotnych elementów. Po pierwsze, nie ma w niej nic na temat tego, że wpływ osobowości jest ograniczony jedynie do pewnych zachowań, sytuacji lub określonych osób. Innymi słowy, jest to próba zrozumienia i opisania zachowań wszystkich ludzi w całym czasie5. Niektórzy autorzy idą dalej w swoich rozważaniach, twierdząc, że próba definiowania pojęcia osobowości nie jest niczym innym niż próbą wyrażenia istoty cech ludzkich. Po drugie, wyrażenie „cechy wspólne i różnice” zwraca uwagę na inny aspekt zachowań. Stare porzekadło mówi, że człowiek jest w pewnym sensie jednocześnie: * taki jak wszyscy inni ludzie, * taki jak niektórzy, * wyjątkowy - nie ma takiego drugiego. Teoria osobowości zajmuje się więc tym, co wszyscy ludzie mają wspólnego, i tym, co ich od siebie odróżnia. Aby zrozumieć istotę czyjejś osobowości, musimy zrozumieć po pierwsze to, co ta osoba ma wspólnego z innymi, ale także i to, co w niej jest jedyne i niepowtarzalne. Co to oznacza w praktyce dla menedżera pracującego z grupą ludzi? Powinien on wiedzieć, że pomimo iż ludzie mają wiele takich samych lub podobnych potrzeb, to wszyscy jego koledzy i podwładni nie będą reagować w taki sam sposób na identyczne bodźce, takie jak: nakazy i żądania, nagrody i pochwały, upomnienia i kary, awans lub zmianę stanowiska itp. Ta właśnie specyfika powoduje, że praca z ludźmi jest wielkim wyzwaniem i odpowiedzialnością. Po trzecie, definicja, którą stworzył Maddi mówi o osobowości z punktu widzenia stałych cech w kontekście upływu czasu. Większość osób intuicyjnie przyjmuje i akceptuje tę trwałość i stabilizację, liczy na nią. Gdyby czyjaś osobowość zmieniła się nagle w ciągu nocy, to rodzina, przyjaciele, współpracownicy i wszyscy ludzie z otoczenia tej osoby mieliby do czynienia z obcym i nieznanym człowiekiem. Pomiędzy psychologami toczy się spór o to, czy możemy mówić o jakiejkolwiek zmianie osobowości. Jeżeli tak, to w jakim okresie życia. Nie roztrząsając tych fachowych debat, zadowolimy się bezpiecznym stwierdzeniem, że osobowość, a właściwie jej przejawy, to pewne doświadczenie, na które znaczący wpływ mają kontakty z innymi ludźmi, sytuacjami i ideami. Wiele osób jest w stanie nauczyć się nowych zachowań i za pomocą treningu doprowadzić do kompensacji ich jednostronnego charakteru, nie zmieniając osobowości i swego wewnętrznego ukonstytuowania.

    2010-03-25 19:59:20

    Oceniono 1 razy

    1
    x

    Odpisz na ten komentarz