Windykacja i postępowanie sądowe

Windykacja i postępowanie sądowe Image courtesy of by renjith krishnan/FreeDigitalPhotos.net

Jak dochodzić swoich praw w sądzie? Proces windykacyjny w cale nie należy do szybkich i prostych.

Windykacja sądowa polega na dochodzeniu zapłaty należności na drodze postępowania sądowego prowadzonego przed sądem powszechnym albo sądem polubownym (arbitrażowym). Istotną kwestią konieczną do rozstrzygnięcia przed wniesieniem pozwu do sądu jest ustalenie właściwości sądu. Właściwość taką możemy ustalić badając postanowienia zawartej umowy, z której wynika dochodzone roszczenie.

Polskie prawo dopuszcza, bowiem poddanie przez strony danego stosunku prawnego ewentualnego sporu właściwości miejscowej określonego sądu, jak również sądowi polubownemu (zapis na sąd polubowny).

Właściwość miejscowa

Oznacza zakres spraw, które mogą rozpoznawać sądy powszechne poszczególnych okręgów sądowych. Okręgi te ustala Minister Sprawiedliwości. W postępowaniu procesowym występują trzy rodzaje właściwości miejscowej:

    • Ogólna - co do zasady powództwo powinno być wytoczone w sądzie pozwanego. Sądem pozwanego jest zaś sąd, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania względnie pobytu albo siedzibę.
    • Przemienna - polega na tym, że w pewnych, określonych przez ustawę sprawach powództwo może być wytoczone według uznania powoda bądź przed sąd właściwości ogólnej bądź przed inny sąd wskazany w ustawie. Właściwość ta przewidziana jest, np. w sprawach o roszczenia majątkowe, gdzie powództwo wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu znajduje się jednostka organizacyjna pozwanego lub jej zakład prowadzący działalność gospodarczą, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tej jednostki lub zakładu; w sprawach o ustalenie istnienia umowy, jej wykonanie, rozwiązanie unieważnienie odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy powództwo wytoczyć można przed sąd jej wykonania.
    • Wyłączna polega na tym, że w pewnych przewidzianych przez ustawę sprawach nie można wytoczyć powództwa przed sąd właściwości ogólnej lecz należy je wytoczyć przed sąd wskazany w ustawie powództwo o własność lub inne prawo rzeczowe na nieruchomości, jak również powództwo posiadania nieruchomości wytoczyć można wyłącznie przed sąd miejsc jej położenia powództwo ze stosunku spółki wytacza się według miejsc jej siedziby.

Właściwość miejscowa sądu może być określona umową stron. Strony nie mogą jednak w drodze umowy zmienić właściwości wyłącznej. Umowa o właściwość, dla swej ważności wymaga formy pisemnej. W treści umowy należy podać spór już wynikły lub stosunek prawny, z którego spór może wyniknąć w przyszłości oraz sąd właściwy dla rozpoznania sporu lub ograniczenie prawa wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi z ustawy dla takich sporów.

W praktyce najczęściej umowy o właściwość zawierane są przez zamieszczenie w umowie o treści cywilnoprawnej postanowienia (klauzuli) przewidującego sąd właściwy dla rozpoznania sporów mogących wyniknąć przy wykonywaniu umowy. Umowa o właściwość ma ten skutek, że jeżeli strony nie postanowią inaczej, właściwość w niej uregulowana ma charakter wyłączny, tzn., że dopóki strony obowiązuje taka umowa, nie można wytoczyć powództwa przed inny sąd niż w niej określony.

Podobne artykuły:

Właściwość rzeczowa

Oznacza zakres spraw, które mogą przeprowadzać poszczególne sądy pierwszej instancji, ale różnego rzędu.

W pierwszej instancji rozpoznają sprawy sądy rejonowe jako sądy niższego rzędu (sprawy majątkowe o mniejszej wartości przedmiotu sporu) i sądy okręgowe jako sądy wyższego rzędu (roszczenia niemajątkowe rzędu i sprawy majątkowe o większej wartości przedmiotu sporu). W drugiej instancji środki odwoławcze od orzeczeń sądów rejonowych rozpoznają sądy okręgowe, zaś od orzeczeń sądów okręgowych - sądy apelacyjne.

Strony umowy mogą poddać rozstrzygnięcie sprawy majątkowej sądowi polubownemu. Zawarcie takiej umowy uniemożliwia rozpoznanie sprawy przez sąd powszechny. Umowa o poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (zapis na sąd polubowny) powinna być sporządzona na piśmie i podpisana przez obie strony. W zapisie na sąd polubowny należy dokładnie oznaczyć przedmiot sporu albo stosunek prawny, z którego spór wynikł lub może wyniknąć.

Strony mogą określić same aż do chwili rozpoczęcia postępowania tryb postępowania, który powinien być stosowany w toku rozpoznawania sprawy. Jeżeli strony tego nie uczyniły, sąd polubowny stosuje taki tryb postępowania, jaki uzna za właściwy.

Rodzaje postępowań sądowych przed sądem powszechnym

W postępowaniu uproszczonym rozpoznawane są sprawy:

    • O roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza pięciu tysięcy złotych, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi lub gwarancji jakości, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty.
    • O zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu korzystania.
    • Z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Postępowanie to obejmuje większość drobnych spraw cywilnych, w tym sprawy konsumenckie. Z postępowania odrębnego wyłączone zostały również wszystkie roszczenia wynikające z czynności prawnych innych niż umowy. Pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw od wyroku zaocznego i pismo zawierające wnioski dowodowe wnoszone w postępowaniu uproszczonym powinny być sporządzone na urzędowych formularzach, a jednym pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia.

Wierzyciel może dochodzić swego roszczenia w postępowaniu nakazowym. Wówczas sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:

    • Dokumentem urzędowym.
    • Zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem.
    • Wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu.
    • Zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości.
Sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty.

Sąd wydaje nakaz zapłaty także na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia świadczenia wzajemnego niepieniężnego oraz dowodu doręczenia faktury dłużnikowi, jeżeli wierzyciel dochodzi zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych.

Dla wszczęcia takiego postępowania konieczne jest złożenie pozwu. Pozew w tym postępowaniu powinien odpowiadać wymaganiom przewidzianym dla każdego pozwu.
W postępowaniu nakazowym istnieje przymus korzystania z urzędowych formularzy w sprawach, które jednocześnie powinny być rozpoznane według procedury uproszczonej. Wynika to z faktu nadrzędności postępowania uproszczonego, które swoim zakresem i stopniem ogólności obejmuje szerszy katalog spraw niż postępowanie nakazowe.

Środkiem obrony pozwanego jest złożenie zarzutów od nakazu. Pismo zawierające zarzuty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. 

W razie prawidłowego wniesienia zarzutów przewodniczący wyznacza rozprawę w trybie zwykłym i zarządza doręczenie ich powodowi. Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

Sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego. W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty przewodniczący wyznacza rozprawę. Nakaz zapłaty nie może być natomiast wydany, jeżeli według treści pozwu:

    • Roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
    • Przytoczone okoliczności budzą wątpliwość, co do zgodności z prawdziwym stanem rzeczy.
    • Zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego.
    • Miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju.

Wydając nakaz zapłaty, sąd orzeka, że pozwany w ciągu dwóch tygodni od doręczenia tego nakazu powinien zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie sprzeciw do sądu. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie sprzeciwu wymaga również zachowania tej formy. Środkiem obrony pozwanego jest złożenie sprzeciwu od nakazu. Sprzeciw nie wymaga uzasadnienia, a także szczególnego udokumentowania. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu sąd wyznacza rozprawę w trybie zwykłym. Jeżeli nie zachodzą przesłanki do przeprowadzenia postępowania w trybie uproszczonym czy nakazowym (upominawczym), przeprowadza się postępowanie w trybie zwykłym. Jest to podstawowa forma postępowania.

Dochodzenie roszczeń w postępowaniu zwykłym jest wysoce sformalizowane. Wiąże się z obecnością stron na rozprawach, a koszty sądowe takiego postępowania są znacznie wyższe od postępowań nakazowego, upominawczego czy uproszczonego. Od orzeczeń wydanych w trybie zwykłym przysługują środki zaskarżenia: apelacja i zażalenie. Środki odwoławcze są rozpoznawane przez sąd drugiej instancji, co dodatkowo przedłuża postępowanie.

Podobne artykuły:


Materiały szkoleniowe Eurofinance Training pt: Jak zabezpieczyć i odzyskać swoje należności - zmiany w postępowaniu sądowym i egzekucyjnym przygotowany przez Magdalenę Kowalską - Jędrzejowską.

Eurofinance Training Sp. z o.o.