Nowelizacja przepisów w zakresie gospodarki odpadami

Nowelizacja przepisów w zakresie gospodarki odpadami www.sxc.hu

Ogólne zasady gospodarowania odpadami dla przedsiębiorców wynikające ze znowelizowanych przepisów prawa ochrony środowiska.

W artykule omówiono podstawowe obowiązki wynikające ze znowelizowanych przepisów ustawy o odpadach oraz przepisów Prawa ochrony środowiska.

Podstawowe definicje

Ustawa O odpadach określa definicję odpadów jako każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy O odpadach, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany.

Dodatkowo substancje i przedmioty, które nie spełniają wymagań technicznych, przez co stanowią zagrożenie dla środowiska lub stanowią zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi, są również odpadami. Wojewódzki inspektor ochrony środowiska w drodze decyzji stwierdza niespełnienie wymagań technicznych, przez substancje lub przedmioty i nakłada obowiązek pozbycia się tych odpadów, wskazując sposób wykonania tej decyzji.

Odpady określane są jako niebezpieczne, kiedy zawierają w swoim składzie substancje lub posiadają właściwości, określone w załącznikach Ustawy O odpadach.

Magazynowanie odpadów jest to czasowe przetrzymywanie lub gromadzenie odpadów przed ich transportem, odzyskiem lub unieszkodliwieniem,

Odpady komunalne są to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady nie zawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

Oznacza to, że przedsiębiorca prowadzący działalność w wyniku której powstają wyłącznie odpady podobne do tych wytwarzanych w gospodarstwie domowym (np. papier i karton, odpadki organiczne, opakowania po napojach etc, ale bez odpadów niebezpiecznych, którymi są np. zużyte baterie), nie podlega obowiązkowi składania informacji o wytwarzanych odpadach ani prowadzenia ewidencji odpadów. Zagadnienie to zostało szerzej omówione w dalszej części artykułu.

Posiadaczem odpadów jest każdy, kto w danym momencie włada odpadami, co oznacza że jest nim podmiot, który je faktycznie ma, a nie ten, kto jest ich właścicielem. Odpowiedzialność za odpowiednie postępowanie z odpadami spoczywa na ich posiadaczu, co często stwarza możliwości nadużyć, ponieważ oznacza to, że wytwórca odpadów nie jest prawnie zobowiązany do monitorowania kolejnych etapów drogi odpadów do ostatecznego unieszkodliwienia.

Dodatkowo przyjmuje się, że posiadaczem odpadów jest podmiot władający gruntem, na którym się one znajdują, zatem może on zostać zobowiązany do odpowiedniego ich zagospodarowania i poniesienia związanych z tym kosztów w drodze decyzji, wydawanej przez władze gminy, niezależnie od źródła pochodzenia odpadów.

Wytwórca odpadów to każdy podmiot, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów, oraz każdy, kto przeprowadza wstępne przetwarzanie, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów.

Hierarchia postępowania z odpadami

Każdy, kto podejmuje działalność powodującą powstawanie odpadów, powinien ją planować, projektować i prowadzić uwzględniając odpowiednią hierarchię postępowania z odpadami, jak to pokazano na poniższym schemacie.

Kolejność działań:

    • Identyfikacja wszystkich powstających odpadów i określenie ich ilości;
    • Analiza procesów i możliwości ograniczenia wytwarzania odpadów, a także potencjalnie ponownego wykorzystania części z nich;
    • Pozostałe odpady zbierane selektywnie i przekazywane do recyklingu;
    • Materiały czy elementy nienadające się do przetworzenia unieszkodliwiane w procesie spalania z odzyskiem energii;
    • Odpady pozostałe składowane na wysypiskach śmieci

(kliknij obrazek aby go powiększyć)

Ograniczanie powstawania odpadów i wykorzystywania ich we własnym zakresie pozwala często osiągnąć znaczne oszczędności kosztów unieszkodliwiania.

Selektywne zbieranie odpadów umożliwia poddanie ich recyklingowi.

Transport i unieszkodliwianie odpadów powinny być realizowane wyłącznie przez podmioty posiadające odpowiednie zezwolenia w tym zakresie.
Obowiązki posiadaczy odpadów

Wytwórca odpadów jest jednocześnie ich posiadaczem do czasu przekazania odbiorcy. Obowiązki wytwórcy odpadów ustawa uzależnia od tego, czy prowadzi on instalację, którą zgodnie z zapisem ustawy są stacjonarne urządzenie techniczne, zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu lub obiekty budowlane nie będące urządzeniami technicznymi, ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję, przy czym za emisję uważa się również wprowadzenie do środowiska substancji, w tym odpadów.

Zależnie od ilości wytwarzanych odpadów, podmiot prowadzący instalację jest obowiązany do:

    • Uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów, jeżeli wytwarza powyżej 1 tony odpadów niebezpiecznych rocznie lub powyżej 5.000 ton rocznie odpadów innych niż niebezpieczne.
    • Uzyskanie decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, jeżeli wytwarza do 1 tony odpadów niebezpiecznych rocznie.
    • Przedłożenia informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobie gospodarowania wytwarzanymi odpadami, jeżeli wytwarza od 5 do 5.000 ton rocznie odpadów innych niż niebezpieczne.

Wytwórca odpadów nie prowadzący instalacji jest obowiązany do:

    • Uzyskania decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, jeżeli wytwarza odpady niebezpieczne w ilości powyżej 100 kg rocznie.
    • Przedłożenia informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami, jeżeli wytwarza odpady niebezpieczne w ilości do 100 kg rocznie albo powyżej 5 ton rocznie odpadów innych niż niebezpieczne.

Powyższe wymogi nie dotyczą wytwórców odpadów, którzy zgodnie z przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska są zobowiązani do uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

Wymóg uzyskania wszystkich przedstawionych wyżej decyzji nie dotyczy odpadów komunalnych.

Decyzje wymagane ustawą O odpadach w zakresie gospodarki odpadami wydawane są przez wojewodę i starostę na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat.

Wszystkie decyzje (zezwolenia) wydawane są na wniosek podmiotu prowadzącego działalność, lub przez osobę przez niego upoważnioną. Wniosek musi zawierać dane określone szczegółowo w ustawie, dotyczące rodzajów i ilości odpadów oraz sposobów gospodarowania nimi.

Organy właściwe do zatwierdzania programu gospodarki odpadami 

    • Regionalny dyrektor ochrony środowiska - dla przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych (tj. terenach o charakterze zastrzeżonym ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa).
    • Marszałek województwa dla przedsięwzięć i zdarzeń mogących znacząco oddziaływać na środowisko.
    • Starosta  w pozostałych przypadkach.

Właściwość organu ustala się według miejsca siedziby lub zamieszkania wytwórcy odpadów.

Ważne jest, aby wniosek złożyć na 30 dni przed rozpoczęciem działalności powodującej powstawanie odpadów.

Obecnie ustawa ułatwia działalność firmom, które prowadzą w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów oraz sprzątania, konserwacji i napraw. Zgodnie z nowelizacją, rozpoczęcie działalności w tym zakresie jest możliwe na podstawie jednej decyzji administracyjnej, zatwierdzającej program gospodarki odpadami, która obejmować będzie obszar całej Polski.

Właściwy organ odmówi wydania wspomnianych wyżej decyzji, jeżeli zamierzony sposób gospodarki odpadami mógłby powodować zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi lub dla środowiska, oraz gdy jest niezgodny z planami gospodarki odpadami.

Wytwórca odpadów może zlecić realizację obowiązku gospodarowania odpadami innemu podmiotowi, który posiada zezwolenie właściwego organu na prowadzenie działalności w zakresie gospodarki odpadami, chyba, że działalność taka nie wymaga zezwolenia. Przekazanie odpadów następnemu posiadaczowi (odbiorcy), który ma wymagane zezwolenie, powoduje przejście na tego posiadacza (odbiorcę) odpowiedzialności za działania objęte tym zezwoleniem.

Posiadacz odpadów może przekazać określone w ustawie rodzaje odpadów w celu ich wykorzystania osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej nie będącym przedsiębiorcami, na ich własne potrzeby, którzy nie mają obowiązku posiadania zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku.

Jeżeli przemawia za tym szczególnie waży interes społeczny, związany z ochroną środowiska, a w szczególności z zagrożeniem pogorszenia stanu środowiska w znacznych rozmiarach, w przedstawionych wyżej decyzjach może być ustanowione zabezpieczenie roszczeń z tytułu wystąpienia negatywnych skutków w środowisku.
Ewidencja odpadów

Posiadacz odpadów (przedsiębiorca) jest ustawowo obowiązany do prowadzenia ich ilościowej i jakościowej ewidencji zgodnie z przyjętym katalogiem odpadów i listą odpadów niebezpiecznych.

Ewidencję prowadzi się z zastosowaniem następujących dokumentów:

    • karty ewidencji odpadu, prowadzonej dla każdego rodzaju odpadu odrębnie;
    • karty przekazania odpadu, na której potwierdza się przekazanie odpadu innemu podmiotowi.

Dodatkowo  posiadacz odpadów obowiązany jest sporządzić na formularzu zbiorcze zestawienie danych o wszystkich rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi. Zbiorcze zestawienie danych za poprzedni rok kalendarzowy należy przekazać marszałkowi województwa do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy.

Szczególne zasady gospodarowania niektórymi rodzajami odpadów.

Ustawa reguluje w szczególny sposób zasady gospodarowania następującymi odpadami:

zawierającymi PCB, azbest, olejami odpadowymi, pochodzącymi z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu i z przetwarzania tych odpadów, bateriami i akumulatorami, odpadami medycznymi i weterynaryjnymi oraz komunalnymi osadami ściekowymi.
Magazynowanie odpadów

Magazynowanie może się odbywać na terenie, do którego posiadacz odpadów ma tytuł prawny (nie koniecznie prawo własności). Magazynowanie odpadów może się odbywać, jeżeli odpady są przeznaczone do odzysku lub unieszkodliwienia z wyjątkiem składowania przez okres 3 lat lub do składowania przez okres 1 roku.

Okresy te liczone są łącznie dla wszystkich kolejnych posiadaczy tych odpadów. Magazynowanie odpadów nie wymaga odrębnej zgody, ponieważ określenie miejsca i sposobu magazynowania następuje w innych decyzjach wymaganych ustawą o odpadach i jest ich częścią.
Opłaty za składowanie odpadów

2 rodzaje opłat

Opłaty za korzystanie ze środowiska reguluje ustawa Prawo ochrony środowiska, która przewiduje dwa rodzaje opłat:

    • opłatę za korzystanie ze środowiska na podstawie wymaganego pozwolenia lub innej decyzji;
    • opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska bez takiego pozwolenia lub innej decyzji.

Opłatę ponosi podmiot korzystający ze środowiska, będący posiadaczem odpadów w rozumieniu ustawy O odpadach.

Jeżeli odpady zostały przekazane na rzecz podmiotu, który nie uzyskał wymaganego zezwolenia w zakresie gospodarki odpadami, to podmiotem korzystającym ze środowiska, obowiązanym do ponoszenia opłat jest podmiot, który przekazał te odpady.

Opłaty ustalone we własnym zakresie wnosi się na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Wysokość opłaty za składowanie odpadów zależy od ilości i rodzaju składowanych odpadów.

Ustawa określa maksymalną stawkę opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku w wysokości 200 zł za 1 tonę, przy czym przewiduje się, że wysokość tej opłaty będzie stale rosła. Działanie to ma na celu zachęcenie do poszukiwania dla odpadów rozwiązań innych niż składowanie. W praktyce opłata ta jest przerzucana przez firmy transportujące odpady na składowisko na wytwórców odpadów, zatem korzystnym rozwiązaniem jest maksymalne ograniczenie ilości odpadów przeznaczonych do składowania.

Dodatkowo w przypadku składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym, np. nad brzegami zbiorników wodnych, a zwłaszcza w strefach ochronnych ujęć wód i na terenach wypływu wód z warstw wodonośnych, na terenach parków narodowych i rezerwatów przyrody czy na terenach leśnych albo uzdrowiskowych lub na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, ponosi się ustawowo określone się opłaty podwyższone.

Tu również obowiązuje zasada, ze korzystający ze środowiska sam ustala wysokość opłaty i bez decyzji organu wnosi ją na odpowiedni rachunek, jednak w praktyce jest to mało prawdopodobne, w szczególności w sytuacji nielegalnego składowania odpadów. Dlatego też będzie miała tu zastosowanie zasada, że w przypadku nieuiszczenia opłaty podwyższonej, marszałek województwa wymierzy opłatę w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub kontroli oraz wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska.
Administracyjne kary pieniężne

Ogólnie obowiązującą zasadą jest, że kary pieniężne ponosi się za naruszenie warunków korzystania ze środowiska, ustalonych odpowiednią decyzją.

Administracyjne kary pieniężne wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska.

Jeżeli posiadacz odpadów wytwarza odpady bez wymaganej decyzji lub z naruszeniem jej warunków albo rozpoczyna działalność powodującą powstawanie odpadów przed upływem terminu do wniesienia sprzeciwu podlega karze pieniężnej w wysokości 5 000 zł.

Jeżeli posiadacz odpadów pozbywa się odpadów wbrew przepisom dotyczącym gospodarowania odpadami lub przekazuje je podmiotom, które nie uzyskały wymaganych zezwoleń, lub powodując wzrost zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi lub środowiska, miesza odpady niebezpieczne różnych rodzajów lub odpady niebezpieczne z odpadami innymi niż niebezpieczne lub dopuszcza do mieszania tych odpadów, podlega karze pieniężnej w wysokości 10 000 zł.

Jeżeli posiadacz odpadów nie realizuje obowiązku sprawozdawczości albo wykonuje go nieterminowo lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym, podlega karze pieniężnej w wysokości 10 000 zł.


Norbert Klosa Centrum doradztwa i szkoleń Active Progress