Zanim twoja firma weźmie kredyt...

 Zanim twoja firma weźmie kredyt... © apops - Fotolia.com

Kredyt, to nie tylko pieniądze, które firma może wykorzystać. To również oprocentowanie, które zmniejsza kwotę jaką firma może dysponować.

Oprocentowanie jest kosztem pieniądza, który należy ponieść za możliwość korzystania z niego. Składa się ono z dwóch elementów:

    • Kosztu pieniądza, który wyznacza poziom stóp obowiązujący na rynku,
    • Marży banku.

Pierwszy z elementów wynika bezpośrednio z obiektywnych warunków panujących na rynku. Rynek depozytów i kredytów udzielanych sobie przez instytucje finansowe pozwala na wyznaczanie i publikowanie obowiązujących w danym czasie stóp procentowych. Stopy te zazwyczaj stanowią bazę naliczania wartości zmiennych odsetek w odpowiednich okresach odsetkowych (np. 1, 3, 6 miesięcy), co wpływa na wybór stopy referencyjnej i częstotliwości dokonywania płatności. Na podstawie obowiązującego oprocentowania, przewidywań oraz kosztów odpowiednich instrumentów zabezpieczających możliwe jest zastosowanie tzw. stałej stopy procentowej. Jest ona ustalana dla całego okresu kredytowania lub znacznej jego części (np. 1 rok, 2 lata). Oprocentowanie stałe jest bardziej popularne w krajach, w których rynkowe stopy są stabilne, natomiast zmienne - tam, gdzie występują duże wahania stóp lub określony, przewidywany trend zmian.

Wybór długości okresów odsetkowych przy zmiennym oprocentowaniu oraz zastosowanie w odpowiednim momencie stałej stopy pozwala na obniżenie lub ograniczenie przyrostu kosztów finansowych. Istnieje również możliwość korzystania z kredytu lub emitowania papierów wartościowych w walutach, których oprocentowanie jest niższe. Należy w takim wypadku uwzględniać istniejące na rynku tendencje i ryzyko zmian kursów walutowych.

Odsetki od kredytów mogą być naliczane w różny sposób

Odsetki proste są najprostszą formą naliczania odsetek. Kredytobiorca zwraca otrzymaną kwotę kredytu wraz z odsetkami w ustalonym z bankiem terminie. Dla krótkich okresów banki udzielają przedsiębiorstwom zadłużonym tzw. kredytów z saldem kompensacyjnym. Pozostawiają one część przyznanej kwoty kredytu dla ograniczenia ryzyka zwrotu środków na koncie firmy, przy czym środki te są zablokowane i spółka nie może z nich korzystać. Taki sposób udzielenia kredytu powoduje wzrost kosztów odsetek, gdyż są one liczone od całej przyznanej kwoty, chociaż do dyspozycji firmy pozostaje kwota mniejsza.

Jeśli spółka potrzebuje określonej kwoty środków pieniężnych, to musi się postarać o większy kredyt. Kwotę kredytu udzielonego na warunkach salda kompensacyjnego oblicza się według wzoru:

kwota kredytu = potrzebne środki / (1 - udział salda kompensacyjnego)

Przykład 1


Spółka zaciągnęła 240 000 zł kredytu na pół roku przy stopniu odsetek 8% rocznie. Płatność odsetek za cały okres następuje w momencie spłaty kredytu.

Zatem po upływie pół roku spółka zwróci do banku kwotę:
240 000 + (0,08 / 2 * 240 000) = 249 600 zł

Przykład 2 


Spółka A uzyskała w banku 200 000 zł kredytu oprocentowanego 8% w skali roku, przy czym 15% kwoty kredytu ma pozostać w banku na koncie spółki w postaci salda kompensacyjnego. Spółka otrzyma więc do dyspozycji faktycznie:
200 000 - (0,15 * 200 000) = 170 000 zł

170 000 zł jest to faktyczna kwota kredytu, jaką otrzyma spółka A.

Odsetki od kredytu będą wynosić:
0,08 * 200 000 = 16 000 zł

Zatem "na czysto" spółka A otrzyma do dyspozycji kwotę:
170 000 - 16 000 = 154 000 zł

Stopa oprocentowania kredytu będzie wynosić:
16 000 / 170 000 = 0,0941 = 9,41%

Stopę tę można również obliczyć:
stopa nominalna / (1 - udział salda kompensacyjnego) = 0,08 / (1 - 0,15) = 0,0941 = 9,41%

Odsetki zdyskontowane obniżają kwoty kredytu udzielonego firmie o właśnie te odsetki. Zatem w terminie zwrotu kredytu firma nie spłaca już odsetek, jedynie przyznaną kwotę kredytu.

Kredyt udzielany na warunkach dyskonta może być udzielany z saldem kompensacyjnym. Koszt odsetek będzie wówczas powiększony o koszt obsługi salda kompensacyjnego.

Poza oprocentowaniem, stanowiącym główny element kosztów finansowych, umowy kredytowe lub umowy o organizację i obsługę emisji papierów komercyjnych zawierają dodatkowe obciążenia przedsiębiorstwa. Są nimi różnego rodzaju prowizje i opłaty.

Prowizje są przychodami banku za świadczone operacje i usługi. Poszczególne stawki są ustalane w procentach od wykonanych operacji lub kwotowo, a taryfa może przewidywać dolną i górną granicę poszczególnych stawek.

Opłaty natomiast są zazwyczaj zryczałtowane, a ich kwoty stanowią najczęściej zwrot kosztów poniesionych przez bank. Są one stosowane wówczas, gdy koszty nie zależą od zakresu usługi lub przy stałym wykonywaniu danej usługi.

Do najczęściej stosowanych przez banki opłat i prowizji należą m.in.:

    • Prowizja przygotowawcza (up-front fee), która stanowi zapłatę na rzecz banku za czynności związane z przygotowaniem umowy (jest to procent od całej kwoty kontraktu, a data płatności jest związana z datą podpisania umowy; czasem prowizja ta jest ustalana kwotowo).
    • Prowizja od uruchomienia (start-up fee), która jest obliczana od kwoty (transzy) uruchamianego kredytu i pobierana w momencie wypłaty.
    • Prowizja za organizację (arrangement fee), występująca najczęściej w przypadku, gdy kredytu udziela lub współpracuje przy emisji więcej niż jeden bank, a pobiera ją bank, który organizuje finansowanie (poszukuje środków, jest odpowiedzialny za sporządzenie umowy itp.).
    • Opłata agencyjna (agency fee), będąca zapłatą za obsługę i organizację emisji lub kredytu w poszczególnych odstępach czasu (najczęściej rocznie - dotyczy całego okresu kredytowania).
    • Prowizja za gotowość do uruchomienia (commitment fee), stanowiąca procent od niewykorzystanej części kredytu i będąca zapłatą za gotowość uruchomienia środków.
    • Prowizja za wcześniejszą spłatę, będąca "karą" dla przedsiębiorstwa za zwrot środków przed terminem zawartym w umowie, a dla banku stanowiąca refundację lub rekompensatę utraconych korzyści.
    • Zwrot innych wydatków poniesionych przez bank w związku z kredytem lub emisją np. opłaty pocztowe, telekomunikacyjne, doradztwo prawne, audyt, refundacja opłat na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Zwykle możliwość uzyskania kredytu lub pożyczki jest uwarunkowana koniecznością dokonania jej zabezpieczenia. Ma ono na celu zagwarantowanie wierzycielowi zwrotu kapitału. Stosowane jest też przy emisji papierów komercyjnych dla zabezpieczenia jej powodzenia na rynku. Do najczęściej stosowanych zabezpieczeń kredytów krótkoterminowych należą:

  • Poręczenie spłaty (wekslowe lub wg prawa cywilnego).
  • Blokada środków na rachunku.
  • Zastaw ogólny, rejestrowy lub hipoteczny.
  • Przelew wierzytelności lub cesja praw do rachunku dłużnika.
  • Gwarancja bankowa lub gwarancja objęcia emisji.

Z punktu widzenia minimalizacji kosztów najkorzystniej jest nie zabezpieczać kredytu lub emisji. Często jednak zabezpieczenie jest warunkiem uzyskania dostępu do kapitału, dlatego konieczna jest dokładna analiza (koszty, możliwości zamiany, przedłużenia itp.) oraz wybór optymalnej formy zabezpieczenia.

Przykład 3

Spółka stara się o kredyt w wysokości 200 000 zł oprocentowany 8% w skali rocznej, przy czym odsetki są naliczane w formie dyskonta. Bank zatrzyma jednak 15% kwoty kredytu jako saldo kompensacyjne.

Kredytobiorca otrzyma zatem kwotę:
200 000 - (0,08 * 200 000) - (0,15 * 200 000) = 154 000 zł

Efektywna stopa oprocentowania kredytu równa jest:
0,08 / (1 - 0,08 - 0,15) = 0,1039 = 10,39%

Kwota kredytu, który musi zaciągnąć spółka, aby otrzymać do dyspozycji 200 000 zł, będzie wynosić:
200 000 / (1 - 0,08 - 0,15) = 259 740

Przykład 4


Bank otworzył linię kredytową spółce A. Czas obowiązywania linii wynosi pół roku (182 dni). Kwota linii wynosi 5 000 000 zł. Odsetki od efektywnie zaciągniętego kredytu mają wynieść 8% rocznie. Prowizja od otwartej linii kredytowej jest równa 0,75% i jest płacona na początku kwartału. Spłata odsetek zostanie dokonana na koniec każdego miesiąca. Kapitał zostanie spłacony w miarę posiadania nadwyżek środków pieniężnych przez spółkę. Przewiduje się, że w ciągu pierwszych 90 dni zapotrzebowanie na kredyt wynosi 70% kwoty linii. W ciągu następnych 92 dni wzrośnie do 85% kwoty otwartej linii. Należy obliczyć efektywny koszt skorzystania z linii kredytowej w ciągu pół roku (182 dni).

Kwota kredytu wynosi:
pierwsze 90 dni: 70% * 5 000 000 = 3 500 000 zł
kolejne 92 dni: 85% * 5 000 000 = 4 250 000 zł

Średnia w okresie wykorzystania kwota kredytu (średnia ważona):
3 500 000 * 90 / 182 + 4 250 000 * 92 / 182 = 3 879 120 zł

Prowizja płacona na początku okresu:
0,75% * 5 000 000 = 37 500 zł

Odsetki:
pierwsze 90 dni: 8% * (90 / 365) * 3 500 000 = 69 040 zł
kolejne 92 dni: 8% * (92 / 365) * 4 250 000 = 85 700 zł
koszty odsetek razem: 69 040 + 85 700 = 154 740 zł

Koszty finansowe razem (koszty odsetek + prowizja):
154 740 + 37 500 = 192 240 zł

Koszt kredytu w ciągu 182 dni (uproszczenie - nie uwzględniono wpływu terminu płatności prowizji i rozłożenia płatności odsetek w trakcie okresu półrocznego na efektywny koszt kapitału):
192 240 / 3 879 120 = 0,0496 = 4,96%

Artykuł powstał na podstawie książki: Marii Sierpińskiej i Tomasza Jachny "Metody podejmowania decyzji finansowych" ; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007. Jest to kompletny podręcznik z prawie 200 ćwiczeniami, dzięki którym menedżerowie mogą w praktyce przećwiczyć swoje umiejętności w podejmowaniu decyzji finansowych. Wszelkie skróty i uzupełnienia w tekście za zgodą Wydawcy.

Podobne artykuły:

Wydawnictwo Naukowe PWN 1